Województwo zachodniopomorskie [historia i autorzy]

Województwo zachodniopomorskie – województwo położone w północno-zachodniej części Polski, na wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Graniczy na wschodzie z województwem pomorskim, na południu z województwami: wielkopolskim i lubuskim, a na zachodzie z niemieckimi krajami związkowymi: Brandenburgią i Meklemburgią-Pomorzem Przednim. Zajmuje obszar 22 892,48 km². Według danych z 30 czerwca 2013 r. miało 1,72 mln mieszkańców. Siedzibą władz województwa jest Szczecin.

Województwo zostało powołane w roku 1999 w związku z reformą administracji publicznej, w miejsce dawnych województw: szczecińskiego i koszalińskiego, a także części województw: słupskiego, pilskiego i gorzowskiego. Nazwą nawiązuje do historycznego Pomorza Zachodniego.

Spis treści

Historia

Województwo zachodniopomorskie utworzono z następujących części administracyjnych:

  • województwa szczecińskiego (w całości)
  • województwa koszalińskiego (w całości)
  • województwa gorzowskiego (gminy powiatów choszczeńskiego i myśliborskiego)
  • województwa pilskiego (gminy powiatu wałeckiego)
  • województwa słupskiego (3 gminy powiatu sławieńskiego: Sławno (m), Sławno (w) i Postomino)

Powstanie województwa zachodniopomorskiego nie obyło się bez protestów mieszkańców Koszalina, którzy nie chcieli pogodzić się z utratą województwa koszalińskiego i zgłosili projekt województwa środkowopomorskiego. Podejmowano również starania o wytyczenie granic zbieżnych z historycznymi i włączenie do województwa zachodniopomorskiego Słupska. Ostatecznie do powstania województwa środkowopomorskiego nie doszło, a Słupsk został przyłączony do województwa pomorskiego.

Geografia

Województwo zachodniopomorskie leży w północno-zachodniej Polsce, nad Morzem Bałtyckim. Według danych z 1 stycznia 2012, powierzchnia województwa wynosi 22 892,48 km². Obszar ten obejmuje morskie wody wewnętrzne polskiej części Zalewu Szczecińskiego oraz akweny wokół cieśnin: Dziwny i Świny, które są częściami Morza Bałtyckiego. Północną granicę województwa stanowi wyznaczona linia brzegowa nad Zatoką Pomorską i dalszą częścią Bałtyku – długość tej granicy wynosi 185 km.

Położenie administracyjne

Województwo jest położone w północno-zachodniej Polsce i graniczy z:

  • Niemcami (z krajami związkowymi Brandenburgią i Meklemburgią-Pomorzem Przednim), na długości 186,6 km na zachodzie

oraz z województwami:

  • lubuskim na długości 206,2 km na południu
  • pomorskim na długości 182,2 km na wschodzie
  • wielkopolskim na długości 192,7 km na południowym-wschodzie

Położenie fizycznogeograficzne

Region położony jest na Pobrzeżach Południowobałtyckich: Szczecińskim i Koszalińskim oraz na Pojezierzu Pomorskim (części Pojezierzy Południowobałtyckich).

Położenie historyczne

Większą część województwa obejmuje historyczne Pomorze Zachodnie. Południowe części należały dawniej do Wielkopolski i Nowej Marchii, dawniej ziemi lubuskiej. Tereny województwa należały następnie do prowincji Pomorze. W 1946 roku na większości obecnego obszaru znajdowało się województwo szczecińskie, które w 1950 roku podzielono na mniejsze woj. szczecińskie i woj. koszalińskie.

Topografia

W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 216 km, to jest 1°56′42″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 191 km, co w mierze kątowej daje 2°51′33″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

  • północny: 54°34′10″ szer. geogr. N – pn. narożnik działki ewidencyjnej nr 245 (powiat sławieński),
  • południowy: 52°37′28″ szer. geogr. N – nurt Odry pomiędzy słupkami granicznymi nr 568 a nr 569 (powiat myśliborski),
  • zachodni: 14°07′22″ dług. geogr. E – nurt Odry pomiędzy słupkami granicznymi nr 630 a nr 631 (powiat gryfiński),
  • wschodni: 16°58′55″ dług. geogr. E – pn.-wsch. narożnik działki ewidencyjnej nr 1 (powiat szczecinecki).

Ukształtowanie powierzchni ma charakter wybitnie nizinny (średnia wysokość 71,9 m n.p.m.)
Najwyższym punktem jest wierzchołek Góry Rozwalin – 240 m n.p.m.
Najniższym punktem jest brzeg Morza Bałtyckiego – 0 m n.p.m.

Stosunki wodne

Przez województwo przepływa kilkadziesiąt rzek, w tym druga pod względem długości rzeka kraju: Odra, oraz wiele mniejszych, z których największe leżące w całości na terytorium województwa są: Rega (ok. 180 km), Parsęta (ok. 135 km), Ina (ok. 129 km) i Płonia (ok. 79 km).

Największym zbiornikiem wodnym jest rozległy akwen przymorski - Zalew Szczeciński. Między Zatoką Pomorską na północy a Zalewem Szczecińskim na południu znajduje się wyspa Wolin - największa wyspa oraz najwyższe wybrzeże klifowe w Polsce. Poza tym jest wiele jezior, z których największe to Dąbie, Miedwie, Jamno, Drawsko, Wielimie, Bukowo, Lubie, Pile, Płoń, Woświn, Kopań oraz Ińsko.

Klimat

Klimat województwa charakteryzuje się dużą różnorodnością i zmiennością. Wynika to ze ścierania się na tym obszarze klimatu morskiego z klimatem lądowym oraz z wpływu czynników lokalnych na ukształtowanie się zjawisk pogodowych. Północna i zachodnia część województwa ma typowe cechy klimatu morskiego. W miarę oddalania się od morza i w kierunku wschodnim zaznaczają się stopniowo cechy klimatu kontynentalnego. Charakterystyczną cechą klimatu jest wzrost opadów w rejonach najwyższych wzniesień Pojezierza. Średnia roczna suma opadów kształtuje się na poziomie 650-800 mm. W obrębie poszczególnych obszarów występuje duża zmienność klimatu (mikroklimat), uwarunkowana cechami środowiska jak położenie (w pobliżu morza, jeziora, dużych rzek), ukształtowanie terenu, pokrycie obszaru (lasy, łąki, zabudowa), rzeźba terenu (pradoliny, wzniesienia).

Bliskość morza, zasoby wodne oraz duża powierzchnia lasów kształtują umiarkowany klimat charakteryzujący się znaczną wilgotnością powietrza oraz przewagą wiatrów zachodnich i północno-zachodnich. Klimat nad morzem można określić jako umiarkowany ciepły morski, natomiast klimat w głębi lądu jako umiarkowany ciepły przejściowy.

Lasy

Według danych z 31 grudnia 2009 lasy obejmowały powierzchnię 803,1 tys. ha w woj. zachodniopomorskim, co stanowi 35,1% jego powierzchni. 8,9 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych.. Według klas wieku i składu gatunkowego drzewostanów wyliczono, że w 2009 r. powierzchnię lasów zachodniopomorskich obejmowały następujące grupy rodzajowe: sosna 62,1%, brzoza 10,0%, buk 7,5% dąb 6,3%, olsza 5,5%, świerk 5,1%.

Ochrona przyrody

W zachodniopomorskim 2 parki narodowe: Woliński, oraz w połowie Drawieński, 7 parków krajobrazowych: Barlinecko-Gorzowski (częściowo), Cedyński, Drawski, Iński, Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry, częściowo Park Krajobrazowy „Ujście Warty” oraz Szczeciński Park Krajobrazowy "Puszcza Bukowa". Poza tym w województwie jest 114 rezerwatów przyrody o różnej typologii, m.in. florystyczne, leśne, torfowiskowe, krajobrazowe, ptaków oraz Puszcza Wkrzańska, Puszcza Goleniowska i Puszcza Bukowa. Łączna powierzchnia obszarów tworzących krajowy system obszarów chronionych wynosi około 20% ogólnej powierzchni województwa.

Podział administracyjny

Województwo jest podzielone na 21 powiatów (3 grodzkie i 18 ziemskich). Największym powiatem województwa jest powiat gryfiński, którego powierzchnia wynosi 1869,11 km², a najmniejszym powiat policki 665,33 km². W skład powiatów wchodzi 114 gmin: 11 miejskich, 52 miejsko-wiejskie i 51 wiejskich. Największą gminą województwa jest gmina Wałcz 574,91 km², a najmniejszą gmina miejska Sławno 15,83 km².

Wyłączając miasta na prawie powiatu (Szczecin, Koszalin, Świnoujście) według danych z 30 czerwca 2013 r. powiatem o największej liczbie mieszkańców jest powiat stargardzki – 120,8 tys. osób, a powiatem o najmniejszej liczbie mieszkańców jest powiat łobeski – 38 tys. osób. Wyłączając miasta na prawach powiatu, gminą o największej liczbie mieszkańców jest gmina miejska Stargard Szczeciński – 69,6 tys. osób, a gminą o najmniejszej liczbie mieszkańców jest gmina Nowe Warpno – 1681 osób. Liczba ludności i powierzchnia według GUS z 31 grudnia 2013 roku.

Miasta na prawach powiatu
Herb Powiat Ludność Pow.
(km²)
Koszalin 109170 98,34
Szczecin 408172 300,55
Świnoujście 41371 197,23

Powiaty
Herb Powiat Ludność Pow.
(km²)
Gęstość zaludnienia Urbanizacja (%) Liczba gmin miejskich Liczba gmin miejsko-wiejskich Liczba gmin wiejskich
białogardzki 48899 845,46 58 67,8 1 2 1
choszczeński 49929 1327,63 38 47,4 4 2
drawski 58403 1764,24 33 62,6 2 4
goleniowski 82270 1615,53 51 52,5 3 3
gryficki 61672 1017,37 61 50,6 3 3
gryfiński 83880 1869,11 45 45,6 6 3
kamieński 47947 1003,44 48 52,4 5 1
kołobrzeski 79624 724,66 110 62,1 1 1 5
koszaliński 65981 1653,46 40 21,2 3 5
łobeski 37966 1065,13 36 52,9 4 1
myśliborski 67698 1182,40 57 59,0 3 2
policki 74483 665,33 111 47,3 2 2
pyrzycki 40532 726,00 56 41,8 2 4
sławieński 57855 1043,20 55 47,1 2 4
stargardzki 120726 1519,94 80 65,1 1 4 5
szczecinecki 79104 1765,42 45 65,1 1 3 2
świdwiński 48582 1093,06 45 49,8 1 1 4
wałecki 54597 1414,98 39 61,6 1 3 1

Architektura

Na zasoby środowiska kulturowego województwa składa się 2893 zabytków nieruchomych oraz 1547 zabytków ruchomych wpisanych do rejestru zabytków, a ponadto obiekty w ewidencji konserwatorskiej. Na obszarze województwa znajdują się dwa obiekty uznane za pomnik historii: zespół katedralny w Kamieniu Pomorskim i zespół kościoła pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny Królowej Świata oraz średniowieczne mury obronne miasta w Stargardzie.

Urbanistyka i architektura

Układy staromiejskie o średniowiecznej metryce, które zachowały rozplanowanie z czasu lokacji. Składają się na nie kościoły farne, ratusze i zespoły zabudowy mieszczańskiej – głównie XIX-wiecznej, ale też kamienicami o metryce starszej XV–XVII-wiecznej. W dobrym stanie zachowały się układy staromiejskie w Cedyni, Darłowie, Dobrej koło Nowogardu, Lipianach, Maszewie, Mieszkowicach, Moryniu, Myśliborzu, Trzebiatowie, Trzcińsku-Zdroju i Wolinie. Odbudowywane są obecnie zespoły staromiejskie w Szczecinie, Stargardzie Szczecińskim i Kołobrzegu.

Na terenie województwa znajduje się liczna grupa miast z czytelnie zachowanymi murami obronnymi z wieżami, basztami, bramami i fosami pochodzącymi z okresu średniowiecza. Są to unikatowe w kraju zespoły pod względem liczby i walorów zabytkowych. Do najlepiej zachowanych należą mury w Drawsku Pomorskim, Koszalinie, Mieszkowicach, Pyrzycach, Reczu, Stargardzie Szczecińskim, Trzcińsku-Zdroju. Wśród nich zachowały się egzemplarze miejskiej architektury obronnej klasy europejskiej, jak na przykład Brama Świecka i Barnkowska w Chojnie, Brama Wolińska w Goleniowie, Brama Wałowa, Młyńska i Pyrzycka w Stargardzie Szczecińskim.

W części ośrodków wypoczynkowych utrzymała się architektura uzdrowiskowa związana z rozwojem pod koniec XIX wieku funkcji rekreacyjno-uzdrowiskowych, głównie w pasie nadmorskim (Świnoujście, Kamień Pomorski, Dziwnów, Kołobrzeg), a także w rejonach występowania leczniczych pokładów wód lub błot (Trzcińsko-Zdrój, Połczyn-Zdrój). Architektura ta nawiązuje do wzorców szwajcarskich i południowoniemieckich. Miejscowości te nadal pełnią funkcje uzdrowiskowo-wypoczynkowe, lecz znacznej degradacji ulega układ i zabudowa, czyli te elementy układu przestrzennego, które decydują o atrakcyjności wielu historycznych i tradycyjnych europejskich miejscowo ci uzdrowiskowych.

Zachowały się układy ruralistyczne (wiejskie) o średniowiecznej metryce o czytelnych układach lokacyjnych okolnicowych, owalnicowych lub ulicowych, z zachowaną zabudową zagrodową murowaną i ryglową z XIX wieku, z przykładami starszej XVIII-wiecznej zabudowy (np. w rejon Pyrzyc, pasa nadmorskiego).

Zamki, rezydencje

Województwo zachodniopomorskie posiada zamki będące ośrodkami władzy książąt pomorskich i biskupów. Najbardziej okazałymi są Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie oraz Darłowie. Następne zamki znajdują się w Białogardzie, Pęzinie, Swobnicy, Świdwinie. Relikty zamków mieszczą się w Dobrej koło Nowogardu, Drawnie, Starym Drawsku, Golczewie, Karlinie, Moryniu, Złocieńcu.

Na terenie województwa znajdują się rezydencje pomorskie, będące założeniami dworsko-pałacowo-parkowymi z folwarkami, wpisane są w krajobraz większości wsi pomorskich. Większość XIX-wieczna, ale także starsze, XVIII-wieczne rezydencje, jak np. unikatowe barokowe założenia w Świerznie i Niepołcku. Budowle rezydencjonalne prezentują charakterystyczny dla XIX wieku eklektyzm. Z wielu dawnych rezydencji pozostały tylko parki z cennym starodrzewem, jak na przykład park w Zatoni Dolnej, który ma walory ponadlokalne.

Obiekty sakralne

Od średniowiecza po XIX wiek obiekty sakralne były i pozostały dominantami w zabudowie miast i wsi. Najstarsze pomorskie obiekty sakralne datuje się na XII–XIII wiek. Należą do nich romańskie i wczesnogotyckie kościoły granitowe. Jest to grupa świątyń miejskich i wiejskich położonych w południowo-zachodniej części województwa, będąca kontynuacją tego typu budowli po zachodniej stronie Odry (między innymi w gminie Moryń, Chojna, Mieszkowice). Do budowli sakralnych o największych walorach zalicza się katedra w Kamieniu Pomorskim wraz z zabudową Osiedla Katedralnego i stargardzka kolegiata NMP Królowej Świata oraz katedra NMP w Kołobrzegu. W rejonach północno-wschodnich województwa (charakterystyczne dla tych terenów) występuje ponad 70 wiejskich kościołów o konstrukcji ryglowej (głównie wiejskich) z XVII–XVIII wieku.

Na Pomorzu Zachodnim prowadziły działalność zakony cystersów, joannitów, norbertanów i templariuszy, które wybudowały w średniowieczu zespoły zabudowań klasztornych w Bierzwniku, Chwarszczanach, Cedyni, Kołbaczu, Marianowie, Jasienicy, Pełczycach, Rurce.

Zabytki techniki

Na terenie województwa zachowało się wiele zabytki techników i przemysłu, które mają walory zabytkowe, a jednocześnie są współcześnie użytkowane. Świadectwa rozwoju myśli technicznej są związane przede wszystkim z rozwojem przemysłu w XIX wieku, a obiekty militarne świadczą o strategicznym położeniu terenów woj. zachodniopomorskiego. Do pierwszej grupy należą młyny i wiatraki kontynuujące tradycje młynarskie sięgające średniowiecza. Działają małe elektrownie wodne i inne urządzenia hydrotechniczne budowane na większych rzekach regionu: Odrze, Redze, Inie, Drawie, Parsęcie. Funkcjonują zespoły urządzeń hydrotechnicznych rzeki Odry – system kanałów, śluz, jazów między innymi Polderu Cedyńskiego i Międzyodrza. Zachowały się kolejowe linie wąskotorowe, obecnie w większości zlikwidowane, a część funkcjonuje (linie Gryfice–Rewal i Koszalin–Wielino).

Do drugiej grupy zabytków sztuki militarnej należą umocnienia w rejonie Odry i Wału Pomorskiego, pasa nadmorskiego, pozostałości twierdzy kołobrzeskiej oraz zespół XIX-wiecznych fortów w Świnoujściu. Obiektami charakterystycznymi dla nadmorskiego położenia województwa są XIX-wieczne latarnie morskie (w Świnoujściu, Niechorzu, Kołobrzegu) oraz porty (w Szczecinie, Darłówku, Kołobrzegu).

Archeologia

Na ternie województwa występują licznie zabytki archeologiczne, będące świadectwem najdawniejszych dziejów Pomorza Zachodniego, jak na przykład grobowce megalityczne z epoki kamienia w rejonie Dolic, Przelewic; grodziska kultury łużyckiej, głównie z okresu wczesnego średniowiecza; cmentarzyska kurhanowe w rejonach Wolina, Dolic, Osiny, Przelewic, Trzebiatowa, koło Świelubia; cmentarzysko kurhanowe z kręgami kamiennymi w Grzybnicy koło Koszalina; grodzisko wyżynne, port wczesnośredniowieczny, cmentarzysko ciałopalne w Budzistowie.

Urbanizacja

W województwie zachodniopomorskim jest 65 miast, w tym 3 miasta na prawach powiatu.

Liczba ludności i powierzchnia według danych Głównego Urzędu Statystycznego z 31 grudnia 2013 roku (podkreślone zostały siedziby powiatów, wytłuszczone miasta na prawach powiatu):

Herb Miasto Ludność Powierzchnia
(km²)
Szczecin 408 172 300,55
Koszalin 109 170 98,34
Stargard Szczeciński 69 328 48,08
Kołobrzeg 46 897 25,67
Świnoujście 41 371 197,23
Szczecinek 40 620 48,48
Police 33 625 37,31
Wałcz 26 231 38,17
Białogard 24 722 25,73
Goleniów 22 776 11,78
Gryfino 21 578 9,58
Nowogard 16 937 12,44
Gryfice 16 898 12,40
Świdwin 15 725 22,38
Choszczno 15 716 9,58
Barlinek 14 263 17,55
Darłowo 14 229 20,21
Dębno 14 043 19,51
Złocieniec 13 224 32,28
Sławno 12 898 15,83
Pyrzyce 12 816 38,79
Drawsko Pomorskie 11 878 22,33
Myślibórz 11 614 15,04
Łobez 10 438 12,84
Trzebiatów 10 202 10,25
Kamień Pomorski 9 070 10,74
Połczyn-Zdrój 8 444 7,21
Chojna 7 303 12,12
Czaplinek 7 188 13,62
Sianów 6 681 15,88
Karlino 5 974 9,40
Międzyzdroje 5 485 4,50
Wolin 4 999 14,47
Borne Sulinowo 4 905 18,15
Kalisz Pomorski 4 361 11,96
Resko 4 356 4,49
Bobolice 4 218 4,77
Płoty 4 092 4,12
Lipiany 4 085 5,54
Barwice 3 851 7,52
Mieszkowice 3 603 4,73
Maszewo 3 337 5,54
Chociwel 3 206 3,67
Mirosławiec 3 037 2,13
Polanów 3 028 7,37
Recz 2 977 12,40
Węgorzyno 2 909 6,85
Golczewo 2 763 7,42
Dziwnów 2 736 4,97
Pełczyce 2 653 13,07
Tychowo 2 533 4,10
Gościno 2 468 5,70
Trzcińsko-Zdrój 2 460 2,33
Dobrzany 2 387 5,34
Dobra 2 347 2,37
Człopa 2 342 6,27
Drawno 2 335 5,03
Stepnica 2 293
Biały Bór 2 229 12,82
Ińsko 2 035 7,48
Tuczno 1 974 9,21
Cedynia 1 651 1,67
Moryń 1 600 5,54
Suchań 1 466 3,57
Nowe Warpno 1 231 24,51

Gospodarka

PKB woj. zachodniopomorskiego
Rok PKB [mln zł] Wzrost PKB Źródło danych
2009 52389 2,0%
2008 51375 9,5%
2007 46904 9,4%
2006 42887 5,8%
2005 40533 6,3%
2004 38143 bd.

W 2009 r. produkt krajowy brutto woj. zachodniopomorskiego wynosił 52,4 mld zł, co stanowiło 4,0% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 30,9 tys. zł (89,8% średniej krajowej), co plasowało zachodniopomorskie na 7. miejscu względem innych województw.

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. zachodniopomorskiego w 3. kwartale 2011 roku wynosiło 3341,55 zł, co lokowało je na 7. miejscu względem wszystkich województw.

Według danych z 2008 roku na terenie województwa było zarejestrowanych 206,1 tys. prywatnych podmiotów gospodarczych, z czego 165,8 tys. stanowiły osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. Było zarejestrowanych 12,4 tys. spółek handlowych, a 4,1 tys. z nich miało udział kapitału zagranicznego.

W końcu marca 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 116,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 18,5% do aktywnych zawodowo.

Według danych z 2011 r. 7,5% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. zachodniopomorskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji).

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. zachodniopomorskim wynosiła 25,8 mld zł, co stanowiło 2,6% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w zachodniopomorskim wynosiła 7,0 mld zł, co stanowiło 4,3% produkcji budowlano-montażowej Polski.

Pracujący woj. zachodniopomorskiego według miejsca pracy i rodzaju działalności 31 grudnia 2010
Działalność i miejsce pracy Liczba
pracujących [tys.]
Ilość
pracujących
handel; naprawa pojazdów samochodowych; transport i gospodarka magazynowa;
zakwaterowanie i gastronomia; informacja i komunikacja
144,0 28,4%
przemysł i budownictwo 136,7 26,9%
rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 49,5 9,8%
działalność finansowa i ubezpieczeniowa; obsługa rynku nieruchomości 19,6 3,7%
pozostałe usługi 157,8 31,1%
ogółem Σ 507,6 100%

Na terenie województwa utworzono 10 podstref trzech różnych specjalnych stref ekonomicznych.

Podstrefy ekonomiczne woj. zachodniopomorskiego
Strefa Miasto/gmina Powierzchnia/liczba kompleksów
Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna miasto Stargard Szczeciński 170,00 ha/4 kompleksy
Słupska Specjalna Strefa Ekonomiczna miasto Koszalin 90,93 ha
miasto Szczecinek 95,51 ha
miasto Wałcz 25,97 ha
Kostrzyńsko-Słubicka Specjalna Strefa Ekonomiczna miasto Barlinek 5 kompleksów
miasto Białogard 514,4 ha/2 kompleksy
miasto Łobez 24,19 ha/1 kompleks
gmina Gryfino 57,59 ha/1 kompleks
gmina Goleniów 64,78 ha/10 kompleksów
gmina Karlino 72,18 ha/4 kompleksy
gmina Police (miasto Police) 2 kompleksy

Rolnictwo

(nawozy zielone).
Ziemiopłody woj. zachodniopomorskiego (2010)
Ziemiopłód Zbiór
[tys. ton]
Powierzchnia zasiewu
[tys. ha]
pszenica 908,2 394,6
żyto 233,5 166,9
jęczmień 257,7 69,5
owies 133,7 60,5
pszenżyto 238,7 39,5
ziemniaki 351,7 58,1
buraki cukrowe 555,6 15,1
rzepak i rzepik 299,9 12,1
siano łąkowe 427,6 116,5

W 2009 r. użytki rolne obejmowały ogółem 925,3 tys. ha, z czego grunty orne stanowiły 76,3%, sady – 1,6%, łąki – 11,6%, pastwiska – 3,5%, pozostałe użytki – 7,0%. W 2010 r. ogółem powierzchnia zasiewów w województwie obejmowała 662,0 tys. ha, z których najwięcej (25,2%) zajmował zasiew pszenicy. Zbiory samych zbóż wynosiły 1861,0 tys. ton, co stanowiło 6,8% zbiorów zbóż z całej Polski.

W 2008 r. na obszarze woj. zachodniopomorskiego było 59,6 tys. gospodarstw rolnych, z czego 99,24% było gospodarstwami indywidualnymi. Najczęściej (tj. 12%) gospodarstwo miało areał wynoszący od 5 do 10 ha dla użytków rolnych.

Gospodarka samorządów

W 2010 r. wydatki budżetu samorządu woj. zachodniopomorskiego wynosiły 786 125,2 tys. zł, a dochody budżetu 735 793,4 tys. zł.

Zadłużenie (dług publiczny) samorządu woj. zachodniopomorskiego według danych na IV kwartał 2011 r. wynosiło 250,2 mln zł.

Dochody budżetów powiatów w 2010 r. w woj. zachodniopomorskim (bez miast na prawach powiatu):

W 2002 roku w powszechnym spisie ludności na 1 698 214 mieszkańców woj. zachodniopomorskiego przeważająca większość zdeklarowała narodowość polska. Największą grupą obywateli polskich w województwie należącą do mniejszości narodowej lub etnicznej była mniejszość ukraińska, do której należało 3703 osób, co stanowiło 0,218% ogółu mieszkańców. Drugą grupą była mniejszość niemiecka licząca 1014 osób, stanowiącą 0,0597% mieszkańców.

Tylko 1 osoba w woj. zachodniopomorskim zadeklarowała używanie w kontaktach domowych języka kaszubskiego, który jest językiem regionalnym Pomorza.

Mniejszości narodowe i etniczne (obywatele polscy) w 2002 r. w woj. zachodniopomorskim
Mniejszość Liczba osób Procentowy udział w województwie Liczba osób deklarujących używanie w kontaktach domowych języka mniejszości Procentowy udział w województwie
Mniejszość białoruska 117 0,0069% 39 0,0023%
Mniejszość czeska 6 0,0004% 11 0,0007%
Mniejszość litewska 67 0,0039% 23 0,0013%
Mniejszość łemkowska 66 0,0039% 25 0,0015%
Mniejszość niemiecka 1014 0,0597% 5581 0,3286%
Mniejszość ormiańska 8 0,0005% 13 0,0008%
Mniejszość romska 699 0,0412% 768 0,0452%
Mniejszość rosyjska 221 0,0130% 618 0,0364%
Mniejszość słowacka 2 0,0001% 12 0,0007%
Mniejszość tatarska 9 0,0001% 0 0,0000%
Mniejszość ukraińska 3703 0,2180% 2407 0,1417%
Mniejszość żydowska 44 0,0026% 3 0,0002%

Religia

Kultura

Na terenie województwa w 2008 roku znajdowało się 482 placówek bibliotecznych i 24 kina stałe. Działały 22 muzea, 12 teatrów i instytucji muzycznych, 15 galerii i salonów sztuki.

Największą biblioteką jest Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie, która 31 grudnia 2006 r. posiadała 1,05 mln książek i czasopism, a także 453,8 tys. pozycji ze zbiorów specjalnych.

Tradycje

Na liście produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi znajduje się 15 produktów z woj. zachodniopomorskiego:

  • Paprykarz szczeciński
  • Jeziorowy ogórek kiszony,
  • Kapusta kiszona z beczki,
  • Ogórek kołobrzeski,
  • Konfitura szczecińska z owoców róży
  • Chleb razowy koprzywieński,
  • Pierniki szczecińskie,
  • Kiszka szwedzka,
  • Miód Drahimski,
  • Miody przelewickie,
  • Pasztecik szczeciński
  • Miód pitny trójniak,
  • Nalewka ze śliwek z Dębiny,
  • Wino ze śliwek,
  • Grzyby marynowane z szyszką.

Na Pomorzu Zachodnim kultywowane są tradycje związane z morzem, m.in. w formie imprez cyklicznych jak czerwcowe Dni Morza w Szczecinie i Łarpia Sail Festival w Policach.

Oświata

Realizacją polityki oświatowej na terenie województwa kieruje Zachodniopomorski Kurator Oświaty. Kuratorium ma siedzibę w Szczecinie, posiadając także 2 delegatury: w Koszalinie i w Wałczu.

W 2008 r. w województwie funkcjonowały 22 szkoły wyższe, na których studiowało ogółem 78,2 tys. osób. Na obszarze woj. zachodniopomorskiego znajdowało się 475 szkół podstawowych, 254 gimnazjów, 41 liceów profilowanych, 125 techników, 116 liceów ogólnokształcących, 22 szkoły artystyczne, 127 szkół policealnych dla dorosłych. Największą zachodniopomorską uczelnią jest Uniwersytet Szczeciński, na którym według danych z 30 listopada 2008 r. studiowało 30,1 tys. osób.

W roku akademickim 2007/08 na 10 tys. mieszkańców województwa przypadało 448,6 studentów.

Samorząd województwa prowadzi dwie placówki doskonalenia nauczycieli, których celem jest zapewnienie dostępu do różnorodnych form doskonalenia i dokształcania oraz kompleksowej informacji pedagogicznej. Na obszarze całego województwa działa Zachodniopomorskie Centrum Doskonalenia Nauczycieli z siedzibą w Szczecinie, która ma także oddziały zamiejscowe w: Goleniowie, Gryficach, Myśliborzu, Pyrzycach i Świnoujściu. Na terenie powiatów: białogardzkiego, drawskiego, kołobrzeskiego, koszalińskiego, sławieńskiego, świdwińskiego, szczecineckiego i w Koszalinie działa Centrum Edukacji Nauczycieli w Koszalinie.

Sport

Na terenie województwa w 2008 r. we wszystkich dyscyplinach działało 643 klubów sportowych, w których ćwiczyło łącznie 43,1 tys. osób.

W najwyższych rozgrywkach krajowych w 2009 r. w Polskiej Lidze Koszykówki z woj. zachodniopomorskiego grają 2 drużyny: AZS Koszalin oraz Kotwica Kołobrzeg. W najwyższej lidze futsalu Ekstraklasie grał zespół Pogoń 04 Szczecin. Drużynami grającymi w sezonie 2011/2012 w rozgrywkach I ligi w piłce nożnej są Flota Świnoujście i Pogoń Szczecin.

Największym obiektem sportowym w województwie jest Stadion Miejski w Szczecinie, który może pomieścić 18 tys. osób. Stadion jest wykorzystywany do meczów piłki nożnej.

Administracja i polityka

Samorząd

Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego, składający się z 30 radnych, którzy są wybierani przez mieszkańców województwa w 5 okręgach wyborczych. Siedzibą sejmiku województwa jest Szczecin. Sejmik wybiera organ wykonawczy województwa, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem. W Koszalinie znajduje się także wydział zamiejscowy urzędu marszałkowskiego.

Marszałkowie Województwa Zachodniopomorskiego:

  • Zbigniew Zychowicz – (od 6 listopada 1998 do 26 stycznia 2000)
  • Józef Jerzy Faliński – (od 26 stycznia 2000)
  • Zygmunt Meyer – (od 9 grudnia 2002)
  • Norbert Obrycki – (od 18 grudnia 2006 do 22 kwietnia 2008)
  • Władysław Husejko – (od 22 kwietnia 2008)
  • Olgierd Geblewicz – (od 29 listopada 2010)

Administracja rządowa

Terenowym organem administracji rządowej jest Wojewoda Zachodniopomorski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Szczecin, gdzie znajduje się urząd wojewódzki. Działa także delegatura urzędu w Koszalinie.

Wojewodowie Zachodniopomorscy:

  • Władysław Lisewski – od 1 stycznia 1999 do 20 października 2001
  • Stanisław Wziątek – od 20 października 2001 do 17 października 2005
  • Robert Krupowicz – od 12 grudnia 2005 do 29 listopada 2007
  • Marcin Zydorowicz – od 29 listopada 2007 do 27 lutego 2014
  • Marek Tałasiewicz - od 12 marca 2014

Wicewojewoda:

  • Andrzej Chmielewski (od 2007)

Polityka

Mieszkańcy województwa wybierają łącznie 20 posłów na Sejm w 2 okręgach wyborczych, nr 41 (Szczecin) i nr 40 (Koszalin). Mieszkańcy wybierają 4 senatorów w jednomandatowych okręgach wyborczych: nr 97, nr 98, nr 99, nr 100.

Do Parlamentu Europejskiego posłowie wybierani są z okręgu wyborczego nr 13, który obejmuje także województwo lubuskie.

Sądownictwo

W województwie znajduje się jeden Sąd Apelacyjny w Szczecinie, w którego obszarze właściwości znajdują się 3 sądy okręgowe (także Gorzów Wielkopolski). Teren województwa zachodniopomorskiego jest objęty właściwością dwóch sądów okręgowych (w Szczecinie i Koszalinie) oraz 14 sądów rejonowych. Prócz tego istnieje 7 wydziałów zamiejscowych sądów rejonowych. Wydziały prawa pracy znajdują się przy 5 sądach rejonowych. Rozpoznawanie spraw gospodarczych zostało przekazane Sądowi Rejonowemu w Koszalinie oraz Sądowi Rejonowemu Szczecin-Centrum w Szczecinie.

Sądom powszechnym na obszarze woj. zachodniopomorskiego towarzyszy 1 prokuratura apelacyjna, 2 prokuratury okręgowe, 21 prokuratur rejonowych.

W Szczecinie znajduje się także wojewódzki sąd administracyjny. Woj. zachodniopomorskie posiada 2 samorządowe kolegia odwoławcze (Koszalin, Szczecin) posiadające swoje obszary właściwości miejscowej.

Bezpieczeństwo

Policja

Zachodniopomorska policja posiada 17 jednostek powiatowych i 3 miejskie.

Wskaźnik wykrywalności sprawców przestępstw stwierdzonych w 2009 r. w województwie wynosił 68,6%, gdzie najwyższa wykrywalność dotyczyła powiatów: drawskiego (87,7%), choszczeńskiego (86,2%), szczecineckiego (84,0%), a najniższy w Szczecinie (55,1%).

Straż pożarna

Główną siedzibą straży pożarnej jest Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Szczecinie. Prócz niej w województwie działa 17 komend powiatowych PSP oraz 3 komendy miejskie. Prócz nich według danych z lutego 2011 r. w ramach krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego w województwie działa 160 jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej.

Na terenie województwa w Bornem Sulinowie znajduje się Ośrodek Szkolenia PSP.

Wojsko

Zachodniopomorskie jako 1 z 7 województw należy do Pomorskiego Okręgu Wojskowy.

  • Wielonarodowy Korpus Północno-Wschodni
  • 12 Dywizja Zmechanizowana
  • 8 Flotylla Obrony Wybrzeża
  • Poligon Drawski

Nad wybrzeżem województwa znajdują się 2 bazy morskie: port wojenny Kołobrzeg, port wojenny Świnoujście.

Opieka zdrowotna

W 2009 r. na obszarze województwa znajdowały się 32 szpitale ogólne, w których leczyło się 312,3 tys. osób.

Według danych z 31 grudnia 2008 r. w województwie działały 87 zespoły ratownictwa medycznego.

Cmentarze wojenne

Na terenie województwa znajduje się wiele miejsc wiecznego spoczynku żołnierzy i jeńców wojennych różnych narodowości (Polaków, Rosjan, Francuzów, Anglików, Belgów, Włochów, Niemców i in.) Zdecydowana większość z nich zginęła podczas II wojny światowej. Zachowały się także kwatery ofiar I wojny światowej oraz wojny francusko-pruskiej 1870-71.

Cmentarze lub wydzielone kwatery wojenne znajdują się w następujących miejscowościach województwa zachodniopomorskiego: Barlinek, Białogard, Borne Sulinowo, Bobolice, Chojna, Choszczno, Czaplinek, Dębno, Drawsko Pomorskie, Glinna (jedyny na Pomorzu Zachodnim niemiecki cmentarz wojenny), Golczewo, Gryfino, Kamień Pomorski, Kołobrzeg, Koszalin, Łobez, Myślibórz, Połczyn-Zdrój, Resko, Siekierki, Sławno, Stargard Szczeciński, Szczecin, Szczecinek, Trzcińsko-Zdrój, Tychowo, Wałcz, Wolin, Złocieniec.

Współpraca międzynarodowa

Umowy, porozumienia i listy intencyjne zawarte przez samorząd województwa zachodniopomorskiego:

  • Region Apulia (Puglia) od 26 października 2007
  • Kraj związkowy Bawaria (Bayern) od 22 lutego 2008
  • Kraj związkowy Brandenburgia (Brandenburg) od 7 grudnia 2001
  • Bruksela-Koekelberg (Bruxelles) od 20 marca 2006
  • Departament Żyronda (Gironde) od 8 lipca 2004
  • Prowincja Guangdong (廣東) od 12 lipca 2001
  • Obwód Kaliningrad (Калининград) od 7 października 2004
  • okręg kłajpedzki od 12 października 2006
  • Departament Loara Atlantycka (Loire-Atlantique) od 25 listopada 1999
  • Kraj związkowy Meklemburgia-Pomorze Przednie (Mecklenburg-Vorpommern) od 18 czerwca 2000
  • Obwód mikołajowski (Миколаїв) od 19 września 2002
  • Prowincja Overijssel od 18 października 2006
  • region Skania (Skåne) od 14 maja 1999

Większość województwa położona jest w Euroregionie Pomerania, fragmenty także w euroregionach: Pro Europa Viadrina i Bałtyk.

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu