Tworków [historia i autorzy]

Tworków (niem. Tworkau, czes. Tvorkov) – wieś w Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie raciborskim, w gminie Krzyżanowice. Historycznie na Górnym Śląsku. W latach 1975−1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego.

W Tworkowie urodziła się była wokalistka zespołu Łzy Anna Wyszkoni.Stąd pochodził Carl Gromann, autor relacji o bitwie pod Legnicą. Tu powstała w 1811 roku Piosneczka gminna o tworkowskiej rebelii, tu urodził się działacz plebiscytowy i pionier socjologii Śląska ks. Emil Szramek(1887-1942), prezes Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku, redaktor „Głosu znad Odry” i „Roczników TPN na Śląsku” i budowniczy Katedry śląskiej w Katowicach, zamordowany w Dachau i ogłoszony w 1999 roku błogosławionym Kościoła katolickiego, tu działał też, żył i tworzył śląski pisarz ludowy Ludwik Bielaczek (1899-1980).

Tworków, jak w wiele innych wsi na Górnym Śląsku, ma zachowane charakterystyczne ślady dawnego układu osadniczego. Do dziś zachował się centralny, wrzecionowato wydłużony plac dawnego nawsia, którego jeden z końców zajmuje kościół.

Spis treści

Historia Tworkowa

Tworków to rozległa wieś nad Odrą, 15 km od Raciborza. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1350, kiedy stała się własnością rodziny Tworkowskich. Jej początki sięgają jednak prawdopodobnie roku 1258. Wioska była własnością rodziny Tworkowskich aż do XV wieku, następnie należała do Jana Klemie z Ligoty, rodziny Wodnikowskich, Wieczów, Gaszynów, Reiswitzów. W XIV wieku wzniesiono kościół, który przebudowywano w XVII i XIX wieku.

Z XIV wieku pochodzą najstarsze fragmenty zamku wybudowanego w stylu gotyckim. Około XVI wieku rozbudowano go zmieniając jego styl na renesansowy. Został częściowo zniszczony podczas II wojny światowej, dziś pozostały po nim tylko ruiny.

Od 1674 istniała we wsi szkoła parafialna. Budowę nowej placówki rozpoczęto w 1800. W początkach XVIII wieku Tworków zamieszkiwało 24 gospodarzy, 40 komorników i 5 wolnych ludzi ( karczmarzy i młynarzy ). W miejscowych stawach prowadzono hodowlę karpia. W 1875 roku wybudowano drogę przechodzącą przez wieś, a w 1878 zegarmistrz Weis zainstalował na wieży zamku Zegar. W tym samym roku we wsi istniała już poczta, a 5 lat później mieszkańcy mogli korzystać z telegrafu. Po podziale Górnego Śląska Tworków znalazł się po stronie niemieckiej, . Podczas akcji germanizacyjnej nazw miejscowych i fizjograficznych historyczna nazwa niemiecka Tworkau została w 1936 zastąpiona przez administrację nazistowską nazwą Tunskirch.

6 kwietnia 1945, w czasie walk toczonych w rejonie wsi, poległ Stepan Wajda - oficer 1 Czechosłowackiej Samodzielnej Brygady Pancernej, pośmiertnie wyróżniony tytułem Bohatera Związku Radzieckiego.

Zabytki

Według Narodowego Instytutu Dziedzictwa, w miejscowości znajdują się następujące obiekty zabytkowe:

  • kościół par. p.w. śś. Piotra i Pawła, 1691,
  • kaplica p.w. św. Urbana, 1772,
  • ruina zamku, XVI, XIX,

Kościół

Obecny kościół pw.św. Piotra i Pawła wybudowano w latach 1691-1694, w miejsce drewnianego, który spłonął w 1676 roku. Nową świątynie konsekrował w roku 1697 sufragan wrocławski Johann Brunetti. W 1738 roku świątynia otrzymała bogaty, barokowy wystrój wnętrza. Ołtarz główny posiada bogatą dekoracje snycerską, a w jego centralnej części znajduje się obraz "Przekazania kluczy św. Piotrowi" i obraz " Nakarmienia Rzesz" pochodzący z przełomu XVII i XVIII wieku. W górnej części ołtarz zdobią postaci aniołów. W kościele są 3 późnobarokowe ołtarze boczne, ambona i bogato zdobiona loża kolatorska z końca XVII wieku. W lewej bocznej nawie znajduje się krypta- miejsce pochówku zmarłych z rodziny Reiswitzów, dawnych właścicieli Tworkowa. W krypcie znajduje się duża liczba małych trumienek. Zmarli chowani byli w podwójnych trumnach- drewnianej i miedzianej. Te zewnętrzne pokryte były napisami charakteryzującymi zmarłego, cytatami z Pisma Świętego oraz ornamentyką roślinną. Nad całą budowlą dominuje ponad 40 metrowa wieża. Cały kościół jest wybudowany na wzgórzu o wysokości prawie 200 m n.p.m.

Na cmentarzu wokół kościoła można odnaleźć wiele zabytkowych nagrobków. Naprzeciw głównego wejścia do kościoła znajduję się grób proboszcza tworkowskiego Augustyna Weltzla (1817-1879). Zasłynął on jako autor opracowań historycznych dotyczących Górnego Śląska.

Przejście graniczne

W miejscowości znajdowało się polsko-czeskie przejście małego ruchu granicznego.

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu