Stopień pokrewieństwa [historia i autorzy]

Józefa Jabłonowskiego]] z 1742 roku pokazująca stopnie pokrewieństwa w linii męskiej i żeńskiej. Stopień pokrewieństwa to sposób ustalania wzajemnego stosunku, łączącego osoby pochodzące od wspólnego przodka, czyli spokrewnionych w znaczeniu społecznym i prawnym. Pokrewieństwo oblicza się za pomocą linii i stopni.

Technikę, która zajmuje się ustalaniem stopnia pokrewieństwa, nazywamy komputacją. Wyróżnia się dwie najpowszechniejsze metody:

  • komputacja rzymska - ma swoje korzenie w cywilnym prawie rzymskim, stosowana do dziś w systemach prawnych (także polskim) do obliczenia stopnia pokrewieństwa;
  • komputacja kanoniczna (kościelna, germańska) - wywodzi się z prawa kanonicznego, stosowana dawniej przez Kościół katolicki (ostatni raz w kodeksie prawa kanonicznego z 1917) do obliczenia stopnia pokrewieństwa, np. w celu stwierdzenia zaistnienia przeszkody do zawarcia związku małżeńskiego; kodeks prawa kanonicznego z 1983 stosuje komputację rzymską.

Komputacja rzymska

W przypadku komputacji rzymskiej do obliczania stopnia pokrewieństwa w linii bocznej sumuje się urodzenia z obu stron aż do wspólnego przodka (nie wlicza się jednak urodzenia owego wspólnego przodka). Wyraża się w paremii: quod generationes, tot gradus (ile urodzeń, tyle stopni).

Przykład:
A miał dwóch synów: B i C, zaś C miał syna D. Należy obliczyć pokrewieństwo pomiędzy B i D.
1. pierwsze urodzenie to urodzenie się D;
2. drugie urodzenie, to urodzenie się ojca D, czyli C;
3. trzecie urodzenie to urodzenie dziadka D, a ojca C czyli A - tego urodzenia się nie wlicza, bo A jest wspólnym przodkiem D (dziadkiem) i B (ojcem);
4. czwarte urodzenie to urodzenie B, który jest synem A.

To daje 4 urodzenia, z których pod uwagę bierzemy tylko 3, jako że pomija się urodzenie wspólnego przodka, czyli 4 – 1 = 3, a zatem B i D są ze sobą spokrewnieni w 3 stopniu komputacji rzymskiej.

Pokrewieństwo w linii bocznej w obrębie tego samego pokolenia jest zawsze parzyste (2, 4, 6 itd.); nie istnieje w linii bocznej pokrewieństwo pierwszego stopnia. Nieparzysta liczba oznacza zawsze różnicę przynajmniej o jedno pokolenie.

Komputacja kanoniczna

W przypadku komputacji kanonicznej oblicza się tylko urodzenia po jednej stronie – w dłuższej linii do wspólnego przodka (podobnie jak w komputacji rzymskiej nie wliczając urodzenia wspólnego przodka).

Przykład (te same wartości co w przykładzie powyższym):
A miał dwóch synów: B i C, zaś C miał syna D. Należy obliczyć pokrewieństwo pomiędzy B i D.
1. w pierwszej kolejności należy ustalić, która linia jest dłuższa. Wiadomo, że jeśli D jest wnukiem A, a B jest synem A, to dłuższa jest linia, do której należy D, w konsekwencji będziemy liczyć urodzenia po tej stronie
2. pierwsze urodzenie, to urodzenie się D
3. drugie urodzenie, to urodzenie się C, czyli ojca D
4. trzecie urodzenie to urodzenie dziadka D, a ojca C czyli A - tego urodzenia się nie wlicza, bo A jest wspólnym przodkiem D (dziadkiem) i B (ojcem).

To daje trzy urodzenia, czyli 3 – 1 = 2, a zatem B i D są ze sobą spokrewnieni w 2 stopniu komputacji kanonicznej.

Skutki prawne

Na potrzeby polskiego systemu prawnego stopień pokrewieństwa oblicza się według liczby urodzeń od wspólnego przodka (nie biorąc pod uwagę urodzin tego przodka); potrzebnych do istnienia osób, dla których oblicza się stopień pokrewieństwa (komputacja rzymska).

Stopień pokrewieństwa wywołuje szereg skutków prawnych. Jest brany pod uwagę w prawie cywilnym (spadkobranie), rodzinnym (możliwość zawarcia małżeństwa, alimenty), karnym (kazirodztwo), w postępowaniach sądowych i administracyjnym (odmowa składania zeznań; wyłączenie pracownika art. 24 kpa; wyłącznie organu art. 25 kpa; wyłączenie sędziego art. 48 kpc, art 40 kpk, art 18 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), prawie kanonicznym (małżeństwo).

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Powiązane artykuły

Kategorie dla tego artykułu