Ryszard Kapuściński [historia i autorzy]

Ryszard Kapuściński (ur. 4 marca 1932 w Pińsku, zm. 23 stycznia 2007 w Warszawie) – polski reportażysta, publicysta, poeta i fotograf, zwany "cesarzem reportażu".

Jest najczęściej, obok Stanisława Lema, tłumaczonym polskim autorem.

Spis treści

Życiorys

Urodził się w rodzinie nauczycielskiej. Jego ojciec walczył w 1939 w stopniu podporucznika w SGO Polesie. Po 17 września dostał się do niewoli radzieckiej. Wraz z kilkoma kolegami udało mu się uciec z kolumny prowadzonej na Smoleńsk i po zamianie ubrania na cywilne powrócił do Pińska. W obawie przed deportacją do Kazachstanu wyjechał z rodziną do swoich rodziców mieszkających w Przemyślu, a następnie w głąb okupowanej Polski. Pozostałą część okupacji Ryszard Kapuściński wraz z rodzicami spędził w Sierakowie, w Puszczy Kampinoskiej, koło wsi Palmiry oraz w Świdrze (obecnie w granicach Otwocka).

Debiutował poetycko w wieku 17 lat w tygodniku Dziś i Jutro. W 1950 zdał maturę w warszawskim gimnazjum im. Stanisława Staszica. W latach 1953–1981 był członkiem PZPR. W 1955 ukończył studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego i rozpoczął pracę (początkowo jako goniec) w redakcji Sztandaru Młodych. W 1956 otrzymał pierwszą nagrodę – Złoty Krzyż Zasługi – za reportaż To też jest prawda o Nowej Hucie, opisujący trudne warunki życia robotników na budowie kombinatu. W tym samym roku odbył swą pierwszą podróż pozaeuropejską – do Indii. Odszedł z gazety w 1958, odwołany przez redakcję za poparcie dla krytycznego wobec władzy tygodnika Po Prostu.

Przeniósł się do Polityki. Od 1962 pracował dla PAP jako stały korespondent zagraniczny w Afryce, Ameryce Łacińskiej i Azji. Dokumentował upadek cesarstwa w Etiopii i Iranie. Od 1974 w tygodniku Kultura. Przełożył na język polski Dziennik z Boliwii Che Guevary. Był zaprzyjaźniony z Salvadorem Allende.

W 1987 Royal Court Theatre w Londynie wystawił sceniczną adaptację jego książki Cesarz, opisującej upadek reżimu Haile Selassie I w Etiopii (wystawiany potem także w kraju). W 1996 wyróżniony nagrodą imienia Jana Parandowskiego, w 1999 otrzymał "Ikara". Wybrany przez środowisko dziennikarskie Dziennikarzem wieku w plebiscycie miesięcznika Press. Laureat Nagrody im. Dariusza Fikusa za rok 2004. Doktor honoris causa Uniwersytetu Śląskiego (17 października 1997), Uniwersytetu Wrocławskiego (2001), Uniwersytetu Jagiellońskiego (2004) i Gdańskiego (29 stycznia 2004). Łącznie otrzymał ponad 40 nagród i wyróżnień. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Zmarł 23 stycznia 2007 w wieku 74 lat, po rozległym zawale serca, na oddziale kardiochirurgii szpitala przy ul. Banacha w Warszawie. Jego śmierci poświęcone zostało dużo miejsca zarówno w polskich jak i światowych mediach. Na pierwszych stronach swych wydań pisały o Kapuścińskim największe gazety, jak New York Times, Le Monde czy El Pais. Na ręce ambasadora RP w Hiszpanii kondolencje z powodu śmierci pisarza złożyła hiszpańska para królewska oraz książę Asturii. To cios dla polskiej literatury, dla polskiej kultury – tak o śmierci Ryszarda Kapuścińskiego mówił w rozmowie z dziennikarzami w tureckim Adampolu prezydent Lech Kaczyński.

Msza święta żałobna rozpoczęła pogrzeb 31 stycznia 2007 o godz. 11 w Bazylice Świętego Krzyża w Warszawie. Przewodniczył jej prymas Polski kard. Józef Glemp. Mszę koncelebrowali m.in. kapelan Rodzin Katyńskich ks. prałat Zdzisław Peszkowski, kapelan prezydenta RP, ks. prałat Roman Indrzejczyk i ks. Adam Boniecki z "Tygodnika Powszechnego". Homilię prymasa odczytał ksiądz Piotr Pawlukiewicz.

Współpraca z wywiadem PRL

27 maja 2007 tygodnik "Newsweek Polska" w artykule Igora Ryciaka ujawnił, że Kapuściński od 1965 do 1972 (lub 1977) roku współpracował z wywiadem PRL. W IPN odnalazły się analizy odwiedzanych przez niego krajów i pisane przez niego opisy kilku osób, z którymi się spotykał.

Żona, Alicja Kapuścińska, twierdzi natomiast, że mąż nie przejmował się rejestracją (jako współpracownika) przez SB utrzymując, że wszyscy wyjeżdżający za granicę dziennikarze są umieszczeni w tych aktach jako potencjalni informatorzy.

Bibliografia podmiotowa

Kapuściński przez wiele lat publikował w "Czytelniku", pod koniec życia w "Znaku". Przed jego śmiercią ukazały się:

  • 1962 Busz po polsku
  • 1963 Czarne gwiazdy
  • 1968 Kirgiz schodzi z konia
  • 1969 Gdyby cała Afryka
  • 1969 Che Guevara – Dziennik z Boliwii (przekład i przypisy R. Kapuścińskiego)
  • 1970 Dlaczego zginął Karl von Spreti?
  • 1975 Chrystus z karabinem na ramieniu
  • 1976 Jeszcze dzień życia
  • 1978 Wojna futbolowa
  • 1978 Cesarz
  • 1982 Szachinszach
  • 1986 Notes (tomik wierszy)
  • 1988 Wrzenie świata (zbiór)
  • 1990 Lapidarium
  • 1993 Imperium
  • 1995 Lapidarium II
  • 1997 Lapidarium III
  • 1998 Heban
  • 2000 Lapidarium IV
  • 2000 Z Afryki (album fotograficzny)
  • 2001 Lapidarium V
  • 2003 Autoportret reportera
  • 2004 Podróże z Herodotem
  • 2006 Prawa natury (tomik wierszy)
  • 2006 Ten Inny
  • 2007 Lapidarium VI

Po śmierci autora wydano:

  • 2007 Rwący nurt historii. Zapiski o XX i XXI wieku
  • 2008 Dałem głos ubogim
  • 2012 Pisanie
  • 2013 To nie jest zawód dla cyników

W 2008 r. "Agora" w serii Biblioteka Gazety Wyborczej opublikowała Dzieła Wybrane Ryszarda Kapuścińskiego obejmujące 16 tomów – 12 książek (w tym Wiersze zebrane) i 4 książki mówione. Wszystkie książki zostały opatrzone esejami znanych pisarzy.

Bibliografia przedmiotowa

  • Andrzej Włodzimierz Pawluczuk – Kapuściński (Czytelnik, Warszawa 1980)
  • Marek Miller – Kto tu wpuścił dziennikarzy (Niezależna Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1985)
  • Kazimierz Wolny-Zmorzyński – O twórczości Ryszarda Kapuścińskiego. Próba interpretacji (Libri Ressovienses, Rzeszów 1998)
  • Zbigniew Bauer – Antymedialny reportaż Ryszarda Kapuścińskiego (PAP, Warszawa 2001)
  • Beata Nowacka – Magiczne dziennikarstwo: Ryszard Kapuściński w oczach krytyków (Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2004)
  • Kazimierz Wolny-Zmorzyński – Ryszard Kapuściński w labiryncie współczesności (Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2004)
  • Witold Bereś, Krzysztof Burnetko – Kapuściński: Nie ogarniam świata (Świat Książki – Bertelsmann Media, Warszawa 2007)
  • Podróże z Ryszardem Kapuścińskim: Opowieści trzynastu tłumaczy, pod red. Bożeny Dudko (Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, Kraków 2007)
  • "Życie jest z przenikania...": Szkice o twórczości Ryszarda Kapuścińskiego, zebr., oprac. i wstępem opatrzył Bogusław Wróblewski, posł. Alicja Kapuścińska (Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2008)
  • Aleksandra Kunce – Antropologia punktów. Rozważania przy tekstach Ryszarda Kapuścińskiego (Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2008) [1]
  • Beata Nowacka, Zygmunt Ziątek – Ryszard Kapuściński: Biografia pisarza (Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, Kraków 2008)
  • Jarosław Mikołajewski – Sentymentalny portret Ryszarda Kapuścińskiego (Wydawnictwo Literackie, Kraków 2008)
  • Podróże z Ryszardem Kapuścińskim (część 2): Opowieści czternastu tłumaczy, pod red. Bożeny Dudko (Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, Kraków 2009)
  • O książkach, ludziach i sztuce: Pisma rozproszone, pod red. Bożeny Dudko i Mariusza Zwolińskiego, ze wstępem Alicji Kapuścińskiej (Czytelnik, Warszawa 2009)
  • Ewa Chylak-Wińska – Afryka Kapuścińskiego (Wydawnictwo Sorus, Poznań 2007)
  • Mariusz Dzięgielewski – Reportaże Ryszarda Kapuścińskiego (Wydawnictwo KUL, Lublin 2009)
  • Ryszard Kapuściński i Pole Mokotowskie (Miasto Stołeczne Warszawa, Warszawa 2010)
  • Artur Domosławski – Kapuściński non-fiction (Wydawnictwo Świat Książki, Warszawa 2010)
  • Magdalena Horodecka – Zbieranie głosów: Sztuka opowiadania Ryszarda Kapuścińskiego (Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2010)
  • Ryszard Kapuściński - wizja świata i wartości: Refleksje interdyscyplinarne, red. nauk. Arkadiusz Dudziak i Agnieszka Żejmo (Vertum Wydawnictwo Naukowe i Specjalistyczne, Olsztyn 2009) [2]
  • Mirosław Ikonowicz – Hombre Kapuściński (Rosner & Wspólnicy, Warszawa 2011)
  • Beata Nowacka, Zygmunt Ziątek – Literatura "non-fiction". Czytanie Kapuścińskiego po Domosławskim (Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2013) [3]
  • Tomasz Jan Chlebowski – Horyzonty spotkań Ryszarda Kapuścińskiego (Difin, Warszawa 2014)

Nagrody

Nagrody i tytuły, które otrzymał Ryszard Kapuściński
1956
  • Złoty Krzyż Zasługi
1959
  • Nagroda im. Juliana Bruna
1967
  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki
1974
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
1975
  • Nagroda im. Bolesława Prusa
  • Nagroda Miesięcznika Literackiego i Nowych Książek
1976
  • Nagroda Państwowa II stopnia
1978
  • Nagroda Kultury
  • Uznanie Cesarza za trzecią książkę 40-lecia przez Politykę
  • Międzynarodowa Nagroda Dziennikarska
1980
  • Kowadło – nagroda Kuźnicy
1983
  • Cesarz książką roku wg Sunday Times
1990
  • Nagroda Polskiego PEN Clubu im. Ksawerego Pruszyńskiego
  • Nagroda Ministra Spraw Zagranicznych
1994
  • Nagroda Alfreda Jurzykowskiego
  • Nagroda Niemieckich Wydawców i Księgarzy
1995
  • Nagroda Prix d'Astrolabe
  • Nagroda Polskiego PEN Clubu im. Jana Parandowskiego
1996
  • Nagroda Fundacji Turzańskich
1997
  • Nagroda miesięcznika Odra
  • Nagroda Instytutu J. Piłsudskiego w dziedzinie literatury im. Josepha Conrada
  • Tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Śląskiego
1999
  • Statuetka Ikara za książkę Heban
  • Nagroda literacka Miast Partnerskich Torunia i Getyngi im. Samuela Bogumiła Lindego
  • Hanzeatycka Nagroda Goethego
  • Tytuł Dziennikarza Wieku przyznany przez 50 najlepszych polskich dziennikarzy
2000
  • Premio Internazionale Viareggio Versilia
  • Nagroda literacka Ruchu Oporu za Heban
  • Nagroda Premio Internazionale Feudo di Maida za Heban
  • Nagroda Creola przyznana przez Uniwersytet Boloński za całokształt
2001
  • Bursztynowy Motyl – za najlepszą podróżniczą książkę roku (Lapidarium IV)
  • Tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego
  • Super Wiktor
  • Prix Tropiques
2002
  • Tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Sofijskiego
  • Nagroda im. księdza Józefa Tischnera
  • Order Ecce Homo
  • Nagroda stowarzyszenia Liber Press
2003
  • Nagroda Premio Grinzane Cavour
  • Nagroda Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” z Lublina
  • Nagroda Księcia Asturii
  • Nagroda Literacka Podporiusz
  • Nagroda Literacka im. Władysława Reymonta
2004
  • Nagroda Literacka im. Władysława Reymonta
  • Tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Gdańskiego
  • Nagroda im. Brunona Kreisky'ego
  • Tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego
2005
  • Nagroda miesięcznika Nowe Książki
  • Nagroda im. Dariusza Fikusa
  • Tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Barcelońskiego Ramon Llull
  • Nagroda literacka im. Elsy Morante w kategorii "Kultura Europy" za Podróże z Herodotem
  • Nagroda literacka Nike czytelników za Podróże z Herodotem
  • Złoty medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis"

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.