Równoważnik zdania [historia i autorzy]

Równoważnik zdania – wyrazy lub grupy wyrazów formalnie nietworzące zdania (ponieważ nie zawierają orzeczenia), wyrażające jednak te same treści co zdanie.

Przykłady:

Piękna pogoda.
Sprawa zakończona.
Kto tam?
Dokąd to?
Nie palić!
Cisza! Uwaga!
Nigdy więcej wojny!
Spis treści

Równoważniki zdań w wypowiedzeniach złożonych

Równoważniki stanowią również części składowe wypowiedzeń złożonych.

[Ten sobie mówi i ten sobie mówi,] pełno radości i krzyku.
Wszystko[, co tylko mogłem przeżyć,] już za mną.

W wypowiedzeniach złożonych najczęściej jako równoważniki zdań występują konstrukcje z imiesłowami przysłówkowymi (współczesnym i uprzednim):

Siedział przy stole, czytając gazetę.
Przeczytawszy gazetę, wyszedł z domu.

Przy stosowaniu imiesłowowych równoważników zdań często zdarzają się błędy, wynikające głównie z nieznajomości dwóch podstawowych zasad ich używania, a mianowicie:

  • zasady tożsamości podmiotów
  • zasady jednoczesności albo uprzedniości czynności opisanych przez zdanie główne i równoważnik zdania.

Zasada tożsamości podmiotów

Polega na tym, że wykonawca czynności wyrażonej imiesłowem nieodmiennym musi być jednocześnie wykonawcą czynności wyrażonej w orzeczeniu w formie osobowej czasownika, na przykład:

Żołnierze maszerowali, głośno śpiewając. (Żołnierze maszerowali i śpiewali – ten sam podmiot.)

Niepoprawne są więc zdania typu (są to tzw. anakoluty):

Mając 5 lat, umarła mu matka. (Gdy on miał 5 lat, umarła jego matka – różne podmioty.)
Podziwiając grę aktorów, ogarnia człowieka wzruszenie. (Kiedy się podziwia grę aktorów, wzruszenie ogarnia widza – podmiot nieosobowy i podmiot w 3. os. lp.)
Wszedłszy do budynku, nastąpił wybuch. (To nie wybuch wszedł do budynku, a człowiek lub ludzie – różne podmioty.)

Użycie równoważników zdań nieodnoszących się do wykonawcy czynności będącego podmiotem zdania głównego dopuszczalne jest jedynie wówczas, gdy są one utartymi zwrotami frazeologicznymi: krótko mówiąc, lekko licząc, prawdę powiedziawszy itp. Takie wyrażenia są zwykle równoważnikami bezpodmiotowych zdań warunkowych, na przykład: Szczerze mówiąc (jeśliby się miało szczerze powiedzieć), nie byliby tym zachwyceni. Zakładając (jeśli się założy), że macie rację, możemy to uznać. Konstrukcje takie występują często w języku mówionym jako wtrącenia i dopowiedzenia.

Zasada jednoczesności lub uprzedniości czynności w zdaniu głównym i w równoważniku zdania

Wymaga ona, żeby czynność wyrażona imiesłowem kończącym się na -ąc była jednoczesna z czynnością w zdaniu głównym, a czynność wyrażona imiesłowem z końcówką -wszy, -łszy wcześniejsza od czynności w zdaniu głównym:

Jedząc, mlaskał ustami. (Kiedy jadł, mlaskał.)
Zjadłszy, obtarł usta. (Najpierw zjadł, potem obtarł usta.)

Niepoprawne są więc konstrukcje, w których równoważnik z imiesłowem współczesnym ma znaczenie uprzedniości:

Podejmując (zamiast: Podjąwszy) się pracy, wykonali ją sumiennie. (Najpierw bowiem się jej podjęli, potem ją wykonali.)

lub następczości:

Zaczęto badania, uzyskując pomyślne wyniki. (zamiast: Zaczęto badania i uzyskano pomyślne wyniki.)

Ogólna zasada interpunkcji dla zdań złożonych z imiesłowowym równoważnikiem zdania

Polega na oddzielaniu przecinkiem równoważnika od innych części zdania:

Idąc ulicą, zachowywali się hałaśliwie.

Przecinek stawia się nawet wówczas, gdy równoważnik ten jest jednym wyrazem bez określeń:

Idąc, rozmawiali.
Ziewnąwszy, zasnął.

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu