Pyzdry [historia i autorzy]

Pyzdry – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie wrzesińskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pyzdry. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. konińskiego.

Od średniowiecza do 1818 siedziba powiatu pyzdrskiego. Były miastem królewskim.

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 3203 mieszkańców.

Pyzdry leżą na wysokim brzegu rzeki Warty, niedaleko ujścia Prosny, we wschodniej części Wielkopolski. Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 442 Września–Kalisz.

Spis treści

Historia

Pierwsza wzmianka o Pyzdrach pochodzi z 1232, kiedy książę wrocławski Henryk I Brodaty zdobył Kalisz i zajął księstwo kaliskie. Pyzdry są jednym z najstarszych miast lokacyjnych w Wielkopolsce – z 1257 pochodzi wzmianka o anonimowym wójcie, dowodząca funkcjonowania tu stabilnego ośrodka miejskiego. Nie zachował się dokument lokacyjny, wiadomo jednak, że miasto lokowane było na prawie magdeburskim, najprawdopodobniej przez Bolesława Pobożnego W latach 80. XIII wieku w Pyzdrach działała mennica (mincerzem był jeden z mieszczan, Ubelin).

29 czerwca 1318 Władysław I Łokietek zwołał do Pyzdr zjazd duchowieństwa i dostojników polskich, na którym podjęto uchwałę o wysłaniu poselstwa do papieża Jana XII z prośbą o zezwolenie na jego koronację. W 1331 miasto zostało spalone przez Krzyżaków. Podczas panowania Kazimierza Wielkiego miasto zostało otoczone murami i wybudowano potężny czworoboczny zamek. W 1345 w mieście zawarto rozejm pomiędzy królem Czech Janem Luksemburskim i Kazimierzem Wielkim. 6 czerwca 1346 król Kazimierz ogłosił w Pyzdrach statuty prawne dla Wielkopolski. W 1390 Władysław II Jagiełło i Warcisław VII zawarli układ w Pyzdrach, gdzie Warcisław stał się lennikiem Jagiełły. W 1562 Pyzdry zostały wyznaczone jako miejsce "okazowania" (przeglądów wojska) dla województwa kaliskiego.

W 1655 miasto zajęły wojska szwedzkie. W 1704 pod Pyzdrami stoczyły bitwę wojska stronników Leszczyńskiego i Augusta II. W 1768 wielki pożar zniszczył miasto. W 1776 zostaje podpisana umowa pomiędzy burmistrzem Pyzdr Karolem Ogrodowiczem a Bogusławem Waberem miejscowym cieślą. Dotyczyła ona odbudowy miasta. W 1793, w wyniku II rozbioru rozpoczyna się okupacja pruska. W 1807 i 1814 pożary ponownie zniszczyły miasto. Podczas zaborów : 1/ na mocy decyzji kongresu wiedeńskiego miejscowość znalazła się w 1815 w granicach Królestwa Pruskiego jako stolica powiatu pyzderskego, 2/ gdy Rosja wystąpiła o zmianę granicy na mocy postanowienia Traktatu granicznego z 11.XI.1817 r. miasto Pyzdry z okolicznymi wioskami zostały przekazane Rosji i stały się częścią Królewstwa Kongresowego, w związku z tym 1818 miasto przestało być siedzibą powiatu. [Oficjalnie pruski Landrat Pyzderski funkcjonował do 1818 r. z tymczasową siedzibą już poza Pyzdrami; w 1818 zdecydowano o wybraniu siedziby urzędu landrata (powiatu) we Wrześni i nazwaniu tej jednostki powiatem wrzesińskim]. W 1818 Pyzdry powróciły do województwa kaliskiego i pozostały w Królestwie Polskim do zakończenia I wojny światowej (1918), kiedy Rada Regencyjna Królestwa Polskiego ogłosiła deklarację niepodległości. Pyzdry były najbardziej na zachód wysuniętym miastem Królestwa Polskiego (przejście graniczne znajdowało się w Borzykowie). W 1867 Pyzdry utraciły prawa miejskie. W 1918 Pyzdry powróciły w granice odradzającej się Rzeczypospolitej Polskiej.

Miasto do 1935 r. znajdowało się w powiecie słupeckim w województwie łódzkim, a w wyniku reformy administracyjnej w tym samym roku i likwidacji powiatu słupeckiego znałazły się w powiecie konińskim.W 1948 r. Pyzdry zostały wydzielone z powiatu konińskiego i znalazły się w powiecie wrzesińskim, gdzie znajdowały siś do 30.06.1975 r. Miasto i gmina Pyzdry do 31.12.1998 r. znajdowały się w województwie konińskim. Ponownie od 1 stycznia 199 r. wchodzą w skład powiatu wrzesińskiego.

16 marca 2012 w Pyzdrach złożył wizytę prezydent RP Bronisław Komorowski.

Zabytki

Na terenie miasta znajduje się 11 obiektów zabytkowych:

  • historyczny układ urbanistyczny z XIII-XIX w. (nr rej. 795/Wlkp/A z 28.05.2010)
  • Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny z polowy XIV w., przebudowywany w XV w. i w latach 1865-1870, ul. Farna (nr rej.: kl.IV-73/34/58 z 3.10.1958)
  • zespół klasztorny franciszkanów z połowy XIV-XVIII w., ul. Kaliska (nr rej.: kl.IV-73/35/58 z 3.10.1958):
    • kościół Ścięcia Głowy św. Jana Chrzciciela
    • klasztor na skarpie nad rzeką Wartą, przebudowany w 1690 w stylu barokowym, w zabudowaniach poklasztornych obecnie znajduje się m.in. Muzeum Regionalne
  • pozostałości zamku i muru miejskiego z I połowy XIV w. (nr rej.: 120 z 1.06.1968)
  • pozostałości murów miejskich z 1339 w domu przy ul. Kaliskiej 36 (nr rej.: 1595 z 10.09.1974)
  • dom z I połowy XIX w., ul. Kaliska 29 (nr rej.: 412/154 z 9.01.1989)
  • dom z I połowy XIX w., ul. Kaliska 37 (nr rej.: 504/245 z 4.05.1994)
  • dom drewniany z 1768, Rynek 17 (nr rej.: kl.IV-73/89/56 z 30.07.1956), dwutraktowy z sienią przelotową i czterosłupowym podcieniem, kryty łamanym dachem
  • dom szachulcowy z początku XIX w., Rynek 19 (nr rej.: 960/A z 5.03.1970)
  • dom z I połowy XIX w., ul. Zwierzyniec 6 (nr rej.: 449/190 z 19.09.1990)
  • wiatrak holender z 1903 (nr rej.: 450 z 1.02.1969)

W przeszłości w Pyzdrach było aż siedem kościołów, jednak do dnia dzisiejszego pozostały dwa.

Ludzie związani z Pyzdrami

W Pyzdrach urodzili się m.in.:

  • Mikołaj z Pyzdr – rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego,
  • Jan Olejniczak – kapitan piechoty Wojska Polskiego, zamordowany w Katyniu,
  • Stefan Otwinowski – pisarz,
  • Tomasz Raskowicz – ksiądz, proboszcz w Błażowej, założyciel fundacji szpitalnych i dla biednych żaków oraz hojny darczyńca Uniwersytetu Jagiellońskiego, od 1604 przełożony szpitala św. Ducha w Krośnie, a w 1612 dziekan w Dynowie,
  • Ignacy Felicjan Tłoczek – urbanista,
  • Ewa Petelska – reżyser.

Edukacja

  • Zespół Szkolno-Przedszkolny w Pyzdrach
    • Przedszkole Samorządowe, ul. Szybska 17
    • Samorządowa Szkoła Podstawowa, ul. Szkolna 2
    • Publiczne Samorządowe Gimnazjum im. Kazimierza III Wielkiego, ul. Szkolna 2
  • Zespół Szkół Zawodowych nr 2 im. Powstańców Wielkopolskich we Wrześni - Oddział Zamiejscowy w Pyzdrach (Zasadnicza Szkoła Zawodowa)

Ciekawostki

  • Źródełko znajdujące się przy ul. Wrocławskiej ma swoją legendę, pozbawioną jednak podstaw historycznych. Otóż przejeżdżający przez miasto król Kazimierz Wielki, będąc bardzo utrudzony drogą, gdy zobaczył bijące źródło, miał zawołać „Pij-Zdrój!”. Na pamiątkę tego wydarzenia utworzona została rzekomo nazwa miasta.
  • Pierwsze udokumentowane użycie armaty na ziemiach polskich nastąpiło w 1383 roku podczas oblężenia Pyzdr. Pisał o tym w swoich kronikach Jan z Czarnkowa.

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu