Powiat katowicki (1873-1951) - materiały źródłowe [historia i autorzy]

Powiat katowicki – dawny powiat ziemski ze stolicą w Katowicach, istniejący w latach 1873−1951 na obrzeżach ówczesnych miast Katowice i Chorzów. Obecnie dawne gminy powiatu są dzielnicami miast Katowice, Chorzów, Mysłowice, Zabrze, Bytom, Ruda Śląska, Siemianowice Śląskie i Świętochłowice w (województwie śląskim).

Skróty:
  • DzURP - Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej;
  • DzUŚl. - Dziennik Ustaw Śląskich;
  • GUWŚl. - Gazeta Urzędowa Województwa Śląskiego;
  • PRN Kat. - Powiatowa Rada Narodowa w Katowicach;
  • St. Pow. Kat. - Starostwo Powiatu Katowickiego;
  • Prez. PRN Kat. - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Katowicach;
  • St. Pow. Kat. - Starostwo Powiatu Katowickiego;
  • UWŚl. - Urząd Wojewódzki Śląski;
  • WAP - Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Katowicach;
Spis treści

Przemiany administracyjne powiatu

Powiat katowicki, obejmujący pierwotnie również obszar miasta Katowice, utworzony został w 1873 r. (Landkreis Kattowitz) z terenów, które odłączono od powiatu bytomskiego. W 1897 r. przyznano Katowicom status wyodrębnionego powiatu miejskiego grodzkiego (miejskiego). Jego granice objęły także gminy podmiejskie Bogucice-Zawodzie, Dąb bez Józefowca, Wełnowiec i Załęże. Wskutek czego Katowice wyłączono z powiatu katowickiego, zwanego później katowickim powiatem wiejskim (ziemskim).

Po I wojnie światowej, powstaniach śląskich i plebiscycie przyznano Polsce część Górnego Śląska; na terenach przyłączonych do Polski nastąpiła zmiana nazw niemieckich na polskie. Wśród ośmiu przyznanych Polsce powiatów były również powiaty katowickie.

Katowicki powiat wiejski obejmował wówczas jedno miasto, 23 gminy oraz 18 obszarów dworskich. Tym jedynym miastem były Mysłowice, datujące swe powstanie na ok. 1361 r.

Istniejące obszary dworskie uległy likwidacji na mocy ustawy Sejmu Śląskiego z 10 lipca 1923 r., poprzez wcielenie ich do przyległych gmin. Przykładowo obszar dworski Wirek połączono z gminą Nowa Wieś. Z jednego tylko obszaru dworskiego, tj. Bytków-Wełnowiec (z głównej jego części) utworzono samodzielną gminę Wełnowiec, którą powiększono równocześnie o osady Józefowiec i Huta Agnieszki, należących poprzednio do gminy Dąb.

W latach międzywojennych dokonano kilku istotnych zmian granic powiatu. Na mocy ustawy z 15 lutego 1924 r. − po zniesieniu powiatu rudzkiego − do powiatu przyłączono gminy Bielszowice, Kończyce, Makoszowy i Pawłów. W tym samym roku 15 lipca Sejm Śląski uchwalił ustawę o wyłączeniu z powiatu gmin Załęże, Bogucice, Brynów i Ligotę Pszczyńską i przyłączeniu ich do wydzielonego miasta Katowice. 1 lutego 1930 r. gminę Maciejkowice odłączono od powiatu przyłączając ją do miasta Chorzowa. W 1933 r. część gminy Brzezinka przyłączono do Mysłowic.

Ustawą z 7 marca 1939 r. zniesiono powiat świętochłowicki, a gminy tego powiatu: Chropaczów, Godulę, Lipiny, Łagiewniki, Nowy Bytom, Orzegów, Rudę i Świętochłowice włączono do powiatu katowickiego. Pozostałe gminy zniesionego powiatu zostały włączone do powiatu tarnogórskiego.

W międzyczasie gmina wiejska Siemianowice Śląskie otrzymała ustrój miejski, co nastąpiło z dniem 23 czerwca 1932 r.

W czasie okupacji granice powiatu nie uległy zasadniczej zmianie, jedynie część miasta Siemianowice Śl. została przyłączona do pow. będzińskiego.

Tak ukształtowany administracyjnie powiat w momencie wyzwolenia w styczniu 1945 r. liczył 2 miasta niewydzielone oraz 28 gmin wiejskich.

W wyniku rozporządzenia wojewody śląsko-dąbrowskiego z 27 listopada 1945 r. utworzono na terenie powiatu, obok miast Mysłowice i Siemianowice Śl., 26 gmin wiejskich. Z dniem 1 grudnia 1945 r. gminę Kłodnica włączono do obszaru gminy Halemba, a gminę Brzęczkowice do miasta Mysłowice. Pozostałe gminy obejmowały dotychczasowe obszary i były gminami jednostkowymi. W ówczesnym województwie istniały jeszcze gminy zbiorcze i gromady.

W latach 1945 - 1950 nie zaistniały żadne zmiany w podziale administracyjnym powiatu, dało się jednak zaobserwować coraz szerszą współpracę między gminami większymi, o charakterze miejskim, a sąsiadującymi z nimi gminami typowo wiejskimi. W marcu 1946 r. wysunięto projekt przyłączenia Michałkowic, Bańgowa, Przełajki i Dąbrówki Małej do Siemianowic Śl. i utworzenia siemianowickiego powiatu miejskiego (grodzkiego). Istniały także wersje przyłączenia Panewnik i Wełnowca do Katowic a także Rudy do powiatu bytomskiego. Projekty te jednakże nie zostały zrealizowane ze względu na sprzeciw gmin, które miały zostać przyłączone do Katowic i powiatu bytomskiego, a także sprzeciw starosty powiatu katowickiego.

W związku z dotkliwym brakiem terenów rolnych i leśnych, przy znacznej gęstości zaludnienia, a także niewystarczalności finansowej powiatu, starosta dr Jerzy Łaszcz w kwietniu 1945 r. wysunął projekt powiększenia granic powiatu poprzez przyłączenie 34 gmin z pow. pszczyńskiego (m.in. Dziećkowice, Imielin, Kopciowice, Kosztowy, Lędziny, 5 gmin z pow. rybnickiego i 3 gmin z pow. tarnogórskiego (m.in. Dąbrówka Wielka. Powierzchnia powiatu powiększyłaby się wtedy z 217,52 km² do ok. 740 km², a ludności byłoby ok. 470 tys. Powiatowa Rada Narodowa podjęła nawet uchwałę w tej sprawie, jednakże na skutek braku zgody Zarządu Miejskiego w Pszczynie, Wojewódzka Rada Narodowa uchwały tej nie zatwierdziła.

Poprzez stopniowe i coraz większe uprzemysłowienie powiatu, następował przyrost zatrudnienia w poszczególnych zakładach pracy, a tym samym ogólny przyrost liczebny ludności. Wiązało się to z coraz bardziej postępującym procesem urbanizacji w niektórych miejscowościach powiatu, mających formalnie statutu gminy, a posiadających charakter typowo miejski.

Już 10 lipca 1939 r. ukazała się ustawa o nadaniu ustroju miejskiego gminom wiejskim: Nowy Bytom, Ruda, Szopienice i Świętochłowice. Ustawa miała wejść w życie z dn. 1 stycznia 1940 r. Jednakże wybuch wojny przeszkodził w jej realizacji i dopiero zarządzenie wojewody śląsko-dąbrowskiego z 13 lipca 1947 r., umożliwiło jej wykonanie. Również gmina Nowa Wieś otrzymała z dn. 1 stycznia 1949 r. ustrój miejski, zmieniając jednocześnie nazwę na: Wirek.

W wyniku wskazanych powyżej przeobrażeń ustrojowych powiat katowicki liczył (już do końca swego istnienia) 7 miast oraz 21 gmin wiejskich.

Przemysłowy charakter powiatu wpływał, na znaczny wzrost ludności oraz poważne utrudnienia administracyjne. Coraz bardziej narastały dysproporcje pomiędzy naturalnym ciążeniem zakładów i osiedli, a faktycznym układem administracyjnym. Następował niedorozwój osiedli przemysłowych o charakterze miejskim, które przestały być wsią, a nie stały się jeszcze miastem. Brak było wyraźnego ukształtowania się ośrodków usługowych dla ludności, w chaotycznie rozbudowanych osiedlach miejskich i wiejskich – występowała tendencja koncentracji funkcji usługowych w centrach gmin miejskich, ze szkodą dla reszty terenu.

Wszystkie te czynniki wpłynęły na przeprowadzenie nowego podziału administracyjnego powiatu, a w konsekwencji do jego faktycznej likwidacji.

Reforma podziału administracyjnego objęła poza powiatem katowickim także powiat bytomski oraz część powiatów tarnogórskiego i będzińskiego, gdzie wystąpiły podobne problemy.

Rozporządzeniem Rady Ministrów z 17 marca 1951 r. katowicki powiat ziemski z dniem 1 kwietnia 1951 r. został zniesiony. Z jego obszaru przyłączono:

  • do miasta Katowice gminy: Panewniki, Piotrowice i Wełnowiec;
  • do miasta Zabrze gminy: Kończyce, Makoszowy, Pawłów;
  • do miasta Bytom gminę Łagiewniki.

Z pozostałych miast i gmin utworzono sześć nowych powiatów miejskich, a mianowicie:

  • Mysłowice – z miasta Mysłowice i gminy Brzezinka;
  • Nowy Bytom – z miast Nowy Bytom, Wirek i gmin: Bielszowice, Bykowina, Halemba, Kłodnica, Kochłowice oraz osiedla Chebzie z gminy Godula;
  • Ruda – z miasta Ruda i gmin: Godula bez osiedla Chebzie, oraz Orzegów;
  • Siemianowice – z miasta Siemianowice i gmin: Bańgów, Michałkowice oraz Przełajka;
  • Szopienice – z miasta Szopienice oraz gmin Dąbrówka Mała i Janów;
  • Świętochłowice – z miasta Świętochłowice oraz gmin Chropaczów i Lipiny.

Powierzchnia, ludność, pierwsze władze po wyzwoleniu

  • Powierzchnia, liczba ludności w 1939, 1946 i 1951 r. oraz wykaz pierwszych po wyzwoleniu burmistrzów i naczelników gmin (styczeń/luty 1945 r.) oraz zweryfikowanych (czerwiec/lipiec) przewodniczących Miejskich i Gminnych Rad Narodowych powiatu katowickiego

|bgcolor=#FFFFCC width=15% |

Miasto, gmina

|bgcolor=#FFFFCC width=10% |

Nazwa niemiecka (¹)

|bgcolor=#FFDD99 width=8% |

Pow. w km²

|bgcolor=#FFDD99 width=8% |

Liczba ludn. 23 XII 1939

|bgcolor=#FFDD99 width=8% |

Liczba ludn. 14 II 1946

|bgcolor=#FFDD99 width=8% |

Liczba ludn. 1 IV 1951

|bgcolor=#FFDD99 width=15% |

Burmistrz, naczelnik

|bgcolor=#FFDD99 width=15% |

Przewodniczący MRN i GRN

|- |bgcolor=#FFDD99 |

Bańgów

|bgcolor=#FFDAB9 |

Baingow

|bgcolor=#FFFFCC |

3,89

|bgcolor=#FFFFCC |

890

|bgcolor=#FFFFCC |

927

|bgcolor=#FFFFCC |

992

|bgcolor=#FFFFCC |

Antoni Mateja

|bgcolor=#FFFFCC |

Józef Łabęcki

|- |bgcolor=#FFDD99 |

Bielszowice

|bgcolor=#FFDAB9 |

Bielschowitz

|bgcolor=#FFFFCC |

10,50

|bgcolor=#FFFFCC |

13 753

|bgcolor=#FFFFCC |

13 240

|bgcolor=#FFFFCC |

14 483

|bgcolor=#FFFFCC |

Leon Stasiak

|bgcolor=#FFFFCC |

Emil Piecha

|- |bgcolor=#FFDD99 |

Brzezinka

|bgcolor=#FFDAB9 |

Birkental

|bgcolor=#FFFFCC |

9,0

|bgcolor=#FFFFCC |

7 058

|bgcolor=#FFFFCC |

6 447

|bgcolor=#FFFFCC |

6 806

|bgcolor=#FFFFCC |

Franciszek Nanko

|bgcolor=#FFFFCC |

Alojzy Spałek

|- |bgcolor=#FFDD99 |

Brzęczkowice

|bgcolor=#FFDAB9 |

Brzenskowitz

|bgcolor=#FFFFCC |

4,97

|bgcolor=#FFFFCC |

4 254

|bgcolor=#FFFFCC |

(²)

|bgcolor=#FFFFCC |

|bgcolor=#FFFFCC |

Franciszek Drobiniec

|bgcolor=#FFFFCC |

Paweł Łytko

|- |bgcolor=#FFDD99 |

Bykowina

|bgcolor=#FFDAB9 |

Friedrichsdorf

|bgcolor=#FFFFCC |

1,6

|bgcolor=#FFFFCC |

2 681

|bgcolor=#FFFFCC |

2 622

|bgcolor=#FFFFCC |

3 587

|bgcolor=#FFFFCC |

Marian Bednorz

|bgcolor=#FFFFCC |

Rudolf Zawada

|- |bgcolor=#FFDD99 |

Chropaczów

|bgcolor=#FFDAB9 |

Sliesiengrube

|bgcolor=#FFFFCC |

3,27

|bgcolor=#FFFFCC |

10 827

|bgcolor=#FFFFCC |

10 216

|bgcolor=#FFFFCC |

10 979

|bgcolor=#FFFFCC |

Karol Zarian

|bgcolor=#FFFFCC |

Herman Kuźnik

|- |bgcolor=#FFDD99 |

Dąbrówka Mała

|bgcolor=#FFDAB9 |

Eichenau

|bgcolor=#FFFFCC |

5,17

|bgcolor=#FFFFCC |

9 832

|bgcolor=#FFFFCC |

9 107

|bgcolor=#FFFFCC |

10 061

|bgcolor=#FFFFCC |

Błażej Kołodziejczyk

|bgcolor=#FFFFCC |

Kurt Proksz

|- |bgcolor=#FFDD99 |

Godula

|bgcolor=#FFDAB9 |

Godullahütte

|bgcolor=#FFFFCC |

3,46

|bgcolor=#FFFFCC |

8 052

|bgcolor=#FFFFCC |

7 721

|bgcolor=#FFFFCC |

7 991

|bgcolor=#FFFFCC |

Franciszek Szczurek

|bgcolor=#FFFFCC |

Józef Szczurek

|- |bgcolor=#FFDD99 |

Halemba

|bgcolor=#FFDAB9 |

Halemba

|bgcolor=#FFFFCC |

10,45

|bgcolor=#FFFFCC |

3 815

|bgcolor=#FFFFCC |

4 657

|bgcolor=#FFFFCC |

4 836

|bgcolor=#FFFFCC |

Wincenty Przeliosz

|bgcolor=#FFFFCC |

Konrad Błażyca

|- |bgcolor=#FFDD99 |

Janów

|bgcolor=#FFDAB9 |

Janow

|bgcolor=#FFFFCC |

22,27

|bgcolor=#FFFFCC |

(³)

|bgcolor=#FFFFCC |

15 003

|bgcolor=#FFFFCC |

16 318

|bgcolor=#FFFFCC |

Franciszek Żymła

|bgcolor=#FFFFCC |

Wiktor Koturba

|- |bgcolor=#FFDD99 |

Kłodnica

|bgcolor=#FFDAB9 |

|bgcolor=#FFFFCC |

4,51

|bgcolor=#FFFFCC |

1 234

|bgcolor=#FFFFCC |

(²)

|bgcolor=#FFFFCC |

|bgcolor=#FFFFCC |

Emanuel Urzon

|bgcolor=#FFFFCC |

Szymon Rybol

|- |bgcolor=#FFDD99 |

Kochłowice

|bgcolor=#FFDAB9 |

Kochlowitz

|bgcolor=#FFFFCC |

20,71

|bgcolor=#FFFFCC |

14 101

|bgcolor=#FFFFCC |

12 977

|bgcolor=#FFFFCC |

13 687

|bgcolor=#FFFFCC |

Stanisław Musialski

|bgcolor=#FFFFCC |

Marian Myczkowski

|- |bgcolor=#FFDD99 |

Kończyce

|bgcolor=#FFDAB9 |

Kunzendorf

|bgcolor=#FFFFCC |

1,44

|bgcolor=#FFFFCC |

5 326

|bgcolor=#FFFFCC |

4 970

|bgcolor=#FFFFCC |

4 725

|bgcolor=#FFFFCC |

Brunon Kopernik

|bgcolor=#FFFFCC |

Paweł Dola

|- |bgcolor=#FFDD99 |

Lipiny

|bgcolor=#FFDAB9 |

Lipine

|bgcolor=#FFFFCC |

3,28

|bgcolor=#FFFFCC |

16 715

|bgcolor=#FFFFCC |

14 540

|bgcolor=#FFFFCC |

15 558

|bgcolor=#FFFFCC |

Józef Ćwierczek

|bgcolor=#FFFFCC |

Maksymilian Knapik

|- |bgcolor=#FFDD99 |

Łagiewniki

|bgcolor=#FFDAB9 |

Hohenlinde

|bgcolor=#FFFFCC |

6,13

|bgcolor=#FFFFCC |

12 373

|bgcolor=#FFFFCC |

12 016

|bgcolor=#FFFFCC |

12 871

|bgcolor=#FFFFCC |

Ryszard Norwicz

|bgcolor=#FFFFCC |

Error - recursion limit exceeded rendering tags in HTMLConverter#nodesToText().

Demografia

Rozwój ludności

  • Rozwój ludności w powiecie katowickim w latach 1875 - 1951

|- |bgcolor=#FFFFCC width=20% |

Rok

|bgcolor=#FFDD99 width=20% |

Liczba ludności w tys.

|bgcolor=#FFDD99 width=20% |

Liczba ludności na km² (¹)

|bgcolor=#FFDD99 width=20% |

Dynamika wzrostu ludności w % (²)

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1875

|bgcolor=#FFFFCC |

89,4

|bgcolor=#FFFFCC |

493

|bgcolor=#FFFFCC |

100

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1900

|bgcolor=#FFFFCC |

151,7

|bgcolor=#FFFFCC |

834

|bgcolor=#FFFFCC |

168

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1910

|bgcolor=#FFFFCC |

216,8

|bgcolor=#FFFFCC |

1 109

|bgcolor=#FFFFCC |

242

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1921

|bgcolor=#FFFFCC |

227,7

|bgcolor=#FFFFCC |

1 250

|bgcolor=#FFFFCC |

254

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1931

|bgcolor=#FFFFCC |

215,1

|bgcolor=#FFFFCC |

1 397

|bgcolor=#FFFFCC |

240

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1939

|bgcolor=#FFFFCC |

352,5

|bgcolor=#FFFFCC |

1 620

|bgcolor=#FFFFCC |

394

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1940

|bgcolor=#FFFFCC |

387,3

|bgcolor=#FFFFCC |

1 780

|bgcolor=#FFFFCC |

433

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1943

|bgcolor=#FFFFCC |

384,5

|bgcolor=#FFFFCC |

1 767

|bgcolor=#FFFFCC |

430

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1944

|bgcolor=#FFFFCC |

389,2

|bgcolor=#FFFFCC |

1 789

|bgcolor=#FFFFCC |

435

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1945

|bgcolor=#FFFFCC |

327,6

|bgcolor=#FFFFCC |

1 506

|bgcolor=#FFFFCC |

366

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1946

|bgcolor=#FFFFCC |

328,3

|bgcolor=#FFFFCC |

1 509

|bgcolor=#FFFFCC |

367

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1947

|bgcolor=#FFFFCC |

361,0

|bgcolor=#FFFFCC |

1 659

|bgcolor=#FFFFCC |

404

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1948

|bgcolor=#FFFFCC |

364,2

|bgcolor=#FFFFCC |

1 674

|bgcolor=#FFFFCC |

407

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1949

|bgcolor=#FFFFCC |

372,6

|bgcolor=#FFFFCC |

1712

|bgcolor=#FFFFCC |

417

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1950

|bgcolor=#FFFFCC |

370,2

|bgcolor=#FFFFCC |

1701

|bgcolor=#FFFFCC |

414

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1951

|bgcolor=#FFFFCC |

361,6

|bgcolor=#FFFFCC |

1662

|bgcolor=#FFFFCC |

404

|}

¹ Przeliczenia własne autora.
² Obliczenia własne autora.

Źródło:

  • Ludność i powierzchnia miejscowości pow. katowickiego. Zestawienie zbiorcze z 31 XII 1949 r., WAP PRN Kat. - sygn 98;
  • Spis miejscowości powiatu katowickiego z podaniem liczby mieszkańców, WAP Prez. PRN Kat. - sygn. 56;
  • Stan ludności pow. katowickiego z dn. 31 XII 1950 r., WAP Prez. PRN Kat.- sygn. 59;
  • "Statystyka Polski", seria D, z. 1, Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14 II 1946 r., Warszawa 1947;
  • Kazimierz Dziewoński, Leszek Kosiński, Rozwój i rozmieszczenie ludności Polski w XX wieku, Warszawa 1967, ss. 15-16, 19, 26;
  • Przemiany polityczno-administracyjne na obszarze dzisiejszego województwa katowickiego, pod red. Józefa Chlebowczyka, „Studia i Materiały z Dziejów Śląska”, 1970, t. X, Wrocław-Kraków ss. 341-342, 388;
  • Bolesław Reiner, Zmiany organizacji administracji Kościoła Katolickiego na Górnym Śląsku w XIX i XX wieku, "Studia Śląskie", Seria Nowa, t. XX, Opole 1971, s. 387;
  • Irena Sroka, Policyjny spis ludności w rejencji katowickiej 17 - 23 grudnia 1939, "Zaranie Śląskie", 1969, z. 3, s. 368;

Ruch naturalny

  • Ruch naturalny ludności w roku 1938 i latach 1948-1950 (w liczbach bezwzględnych)

|- | bgcolor=#FFFFCC rowspan=2|

Lata

| bgcolor=#FFDD99 rowspan=2|

Stan liczebny

| bgcolor=#FFDD99 rowspan=2|

Małżeństwa

| bgcolor=#FFDD99 rowspan=2|

Urodzenia

| bgcolor=#FFDD99 colspan=2|

Zgony

| bgcolor=#FFDD99 rowspan=2|

Przyrost naturalny (¹)

|- | bgcolor=#FFDD99 |

Ogółem

| bgcolor=#FFDD99 |

Niemowląt (²)

|- | bgcolor=#FFDD99 |

1938

| bgcolor="FFFFCC" |

230 943

| bgcolor="FFFFCC" |

2 009

| bgcolor="FFFFCC" |

5 057

| bgcolor="FFFFCC" |

2 725

| bgcolor="FFFFCC" |

698

| bgcolor="FFFFCC" |

+ 2 332

|- | bgcolor=#FFDD99 |

1948

| bgcolor="FFFFCC" |

364 225

| bgcolor="FFFFCC" |

4 479

| bgcolor="FFFFCC" |

7 976

| bgcolor="FFFFCC" |

3 933

| bgcolor="FFFFCC" |

989

| bgcolor="FFFFCC" |

+ 4 043

|- | bgcolor=#FFDD99 |

1949

| bgcolor="FFFFCC" |

372 575

| bgcolor="FFFFCC" |

4 443

| bgcolor="FFFFCC" |

8 644

| bgcolor="FFFFCC" |

4 135

| bgcolor="FFFFCC" |

907

| bgcolor="FFFFCC" |

+ 4 509

|- | bgcolor=#FFDD99 |

1950

| bgcolor="FFFFCC" |

370 229

| bgcolor="FFFFCC" |

4 442

| bgcolor="FFFFCC" |

9 033

| bgcolor="FFFFCC" |

4 146

| bgcolor="FFFFCC" |

966

| bgcolor="FFFFCC" |

+ 4 887

|- |}

¹ Obliczenia wskaźnika własne autora.
² Z wykazanej liczby ogólnej urodzeń.

Źródło:

  • "Śląskie Wiadomości Statystyczne" 1939, z.6, ss. 281-282;
  • Leszek Kosiński, Specyfika struktury demograficznej miast Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, Warszawa 1955, tab. R.

Policyjny spis ludności

Wyniki policyjnego spisu ludności przeprowadzonego w dn. 17 - 23 XII 1939 r. w Katowicach i powiecie katowickim

|- | bgcolor=#FFDD99 rowspan=2|

| bgcolor=#FFDD99 rowspan=2|

Stan ludności

| bgcolor=#FFDD99 colspan=6|

Narodowość

|- | bgcolor=#FFDAB9 |

niemiecka

| bgcolor=#FFDAB9 |

polska

| bgcolor=#FFDAB9 |

ukraińska

| bgcolor=#FFDAB9 |

czeska

| bgcolor=#FFDAB9 |

żydowska

| bgcolor=#FFDAB9 |

inne

|- | bgcolor=#FFDD99 rowspan=2|

Katowice

|- | bgcolor="FFFFCC" |

109 702

| bgcolor="FFFFCC" |

100 590 (¹)

| bgcolor="FFFFCC" |

7 888

| bgcolor="FFFFCC" |

123

| bgcolor="FFFFCC" |

10

| bgcolor="FFFFCC" |

949

| bgcolor="FFFFCC" |

142

|- | bgcolor=#FFDD99 rowspan=2|

Powiat

|- | bgcolor="FFFFCC" |

352 500

| bgcolor="FFFFCC" |

334 939 (²)

| bgcolor="FFFFCC" |

16 843

| bgcolor="FFFFCC" |

68

| bgcolor="FFFFCC" |

35

| bgcolor="FFFFCC" |

345

| bgcolor="FFFFCC" |

270

|- |}

  • ¹ To jest 91,69%
  • ² To jest 95,01%
Źródło:
  • Irena Sroka, Policyjny spis ludności w rejencji katowickiej (17 - 23 grudnia 1939 roku), "Zaranie Śląskie" 1969, z.3, s. 368.

Niemiecka lista narodowościowa

  • Wyniki wpisu ludności na volkslistę w Katowicach i powiecie katowickim (stan na 10 X 1943 r.)

|- | bgcolor=#FFDD99 rowspan=3|

| bgcolor=#FFDD99 rowspan=3|

Stan ludności

| bgcolor=#FFDD99 colspan=5|

Wpisani na volkslistę

| bgcolor=#FFDD99 colspan=2|

Zarejestrowani nie objęci wpisem

|- | bgcolor=#FFDAB9 rowspan=2|

Ogółem

| bgcolor=#FFDAB9 colspan=4|

w tym do grup

| bgcolor=#FFDAB9 rowspan=2|

Polacy (¹)

| bgcolor=#FFDAB9 rowspan=2|

Niemcy

|- | bgcolor=#FFDD99 |

I

| bgcolor=#FFDD99 |

II

| bgcolor=#FFDD99 |

III

| bgcolor=#FFDD99 |

IV

|- | bgcolor=#FFDD99 rowspan=3|

Katowice

|- | bgcolor="FFFFCC" |

132 138

| bgcolor="FFFFCC" |

103 351

| bgcolor="FFFFCC" |

10 805

| bgcolor="FFFFCC" |

26 640

| bgcolor="FFFFCC" |

58 419

| bgcolor="FFFFCC" |

4 487

| bgcolor="FFFFCC" |

7 787

| bgcolor="FFFFCC" |

21 000

|- | bgcolor="FFFFCC" |

100% (²)

| bgcolor="FFFFCC" |

78,21%

| bgcolor="FFFFCC" |

8,17%

| bgcolor="FFFFCC" |

20,16%

| bgcolor="FFFFCC" |

44,00%

| bgcolor="FFFFCC" |

3,39%

| bgcolor="FFFFCC" |

5,87%

| bgcolor="FFFFCC" |

15,89%

|- | bgcolor=#FFDD99 rowspan=3|

Powiat katowicki

|- | bgcolor="FFFFCC" |

384 486

| bgcolor="FFFFCC" |

311 207

| bgcolor="FFFFCC" |

23 175

| bgcolor="FFFFCC" |

43 621

| bgcolor="FFFFCC" |

228 963

| bgcolor="FFFFCC" |

15 448

| bgcolor="FFFFCC" |

19 992

| bgcolor="FFFFCC" |

15 096

|- | bgcolor="FFFFCC" |

100% (²)

| bgcolor="FFFFCC" |

80,94%

| bgcolor="FFFFCC" |

6,02%

| bgcolor="FFFFCC" |

11,34%

| bgcolor="FFFFCC" |

59,55%

| bgcolor="FFFFCC" |

4,01%

| bgcolor="FFFFCC" |

5,19%

| bgcolor="FFFFCC" |

4,91%

|- |}

¹ Polacy, którzy odmówili wpisu
² Obliczenia procentowe autora

Źródło:

  • "Śląskie Wiadomości Statystyczne" 1939, z.6, ss. 281-282;
  • Zofia Boda-Krężel, Sprawa volkslisty na Górnym Śląsku. Koncepcje likwidacji problemu i ich realizacja, Opole 1978, ss. 36-37;
  • Zygmunt Izdebski, Niemiecka lista narodowa na Górnym Śląsku, Katowice 1946. (Zawiera m.in. podstawowe akty prawne, na których oparto volkslistę);
  • Stanisław Waszak, Liczba Niemców w Polsce w latach 1931 - 1951, "Przegląd Zachodni" 1959, nr 6, s. 344.

Przesiedlenie ludności niemieckiej

  • Przesiedlenie ludności niemieckiej z Katowic i powiatu katowickiego w latach 1945-1950

|- |bgcolor=#FFFFCC width=20% |

Lata

|bgcolor=#FFDD99 width=20% |

Katowice

|bgcolor=#FFDD99 width=20% |

Powiat katowicki

|bgcolor=#FFDD99 width=20% |

Ziemie dawne (¹)

|bgcolor=#FFDD99 width=20% |

Woj. śl.-dąbr.

|- |bgcolor=#FFDD99|

1945

|bgcolor=#FFFFCC|

6 000 (²)

|bgcolor=#FFFFCC|

4 938 (³)

|bgcolor=#FFFFCC|

15 817

|bgcolor=#FFFFCC|

119 300

|- |bgcolor=#FFDD99|

1946

|bgcolor=#FFFFCC |

1 832

|bgcolor=#FFFFCC |

2 846

|bgcolor=#FFFFCC |

11 837

|bgcolor=#FFFFCC |

159 841

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1947

|bgcolor=#FFFFCC |

224

|bgcolor=#FFFFCC|

260

|bgcolor=#FFFFCC |

1 169

|bgcolor=#FFFFCC |

14 298

|-bgcolor="FFF2B2" |bgcolor=#FFDD99 |

1948

|bgcolor=#FFFFCC |

113

|bgcolor=#FFFFCC |

164

|bgcolor=#FFFFCC |

2 086

|bgcolor=#FFFFCC |

3 793

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1949

|bgcolor=#FFFFCC |

50

|bgcolor=#FFFFCC |

44

|bgcolor=#FFFFCC |

1 220

|bgcolor=#FFFFCC |

2 220

|- |bgcolor=#FFDD99 |

1950

|bgcolor=#FFFFCC |

500

|bgcolor=#FFFFCC |

96

|bgcolor=#FFFFCC |

5 115

|bgcolor=#FFFFCC |

9 300

|- |bgcolor=#FFDD99|

1945-1950

|bgcolor=#FFDD99 |

8 719

|bgcolor=#FFDD99 |

8 348

|bgcolor=#FFDD99 |

37 244

|bgcolor=#FFDD99|

308 752

|}

¹ W tym 3 678 osób transportami zbiorowymi
² Do ziem dawnych zaliczano wówczas powiaty: bielski, cieszyński, katowicki, pszczyński, rybnicki, tarnogórski oraz miasta Katowice i Chorzów
³ W tym 4 201 osób transportami zbiorowymi

Źródło:

  • Spis wydanych zaświadczeń na wyjazd do Niemiec w 1945 r., WAP St.Pow.Kat. - sygn. 233;
  • Dane o ruchu ludności za okres do 31 XII 1947 Ruch Niemców, WAP UWŚl. Sp.-Pol. - sygn. 432;
  • Raport sytuacyjny starosty z dn. 31 XII 1948 r. WAP St.Pow.Kat. - sygn. 116;
  • Sprawozdania wydziału społeczno-politycznego za lata 1949-1950, WAP UWŚl. Sp.-Pol. - sygn. 185-188;
  • Wysiedlenie Niemców, WAP UWŚl. Sp.-Pol. - sygn. 69/1;
  • Zdzisław Łempiński, Przesiedlenie ludności niemieckiej z województwa śląsko - dąbrowskiego w latach 1945 - 1950, Katowice 1978, ss. 165, 220, 245;
  • Akcja rehabilitacyjna w Katowicach i przesiedlenie ludności niemieckiej w latach 1945 - 1950, "Rocznik Katowicki" 1978, ss.71-81.

Napływ ludności

  • Napływ ludności na teren Katowic i powiatu katowickiego z uwzględnieniem jej terytorialnego pochodzenia

|- |bgcolor=#FFFFCC width=20% |

|bgcolor=#FFDD99 width=20% |

Repatrianci ze Wschodu

|bgcolor=#FFDD99 width=20% |

Repatrianci z Zachodu

|bgcolor=#FFDD99 width=20% |

Przesiedleńcy z Polski Centralnej

|bgcolor=#FFDD99 width=20% |

Razem

|- |bgcolor=#FFDD99|

Katowice (¹)

|bgcolor=#FFFFCC|

14 774

|bgcolor=#FFFFCC|

6 799

|bgcolor=#FFFFCC|

28 844

|bgcolor=#FFFFCC|

50 417

|- |bgcolor=#FFDD99|

Powiat katowicki (²)

|bgcolor=#FFFFCC|

1 427

|bgcolor=#FFFFCC |

3 295

|bgcolor=#FFFFCC |

5 068

|bgcolor=#FFFFCC |

9 790

|}

¹ Do dn. 1 VII 1949
² Do dn. 31 XII 1948 r.

Źródło:

  • Stan ludności na dzień 1 VII 1949 r., WAP UWŚl. Sp.-Pol. sygn - 396;
  • Wykaz repatriantów za listopad 1945 r., WAP PUR Pow. Kat.- sygn. 22;
  • Wykaz transportów z repatriantami za maj 1946 r., WAP UWŚl. Og. - sygn.159;
  • Wykaz repatriantów za okres 01 I 1946 - 29 IX 1947, PUR Woj. - sygn 808;
  • Wykaz repatriantów z Zachodu 1947/48, WAP PUR Pow. Kat. sygn - 26;
  • Raport sytuacyjny starosty powiatu katowickiego na grudzień 1948 r., WAP St. Pow. Kat. - sygn 119.

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu