Nowe ruchy społeczne [historia i autorzy]

Nowe ruchy społeczne – określenie rozmaitych ruchów powstałych na fali kontestacji młodzieżowej lat 60. XX wieku, przede wszystkim ekologicznych, feministycznych, pacyfistycznych, antynuklearnych oraz ruchów mniejszości seksualnych i ruchów działających na rzecz praw człowieka. Określa się je jako "nowe" dla odróżnienia od "starych" ruchów socjalistycznych i komunistycznych. Od lat 80. często znajdują polityczną reprezentację w partiach Zielonych, obecnie często włączają się w działania ruchu alterglobalistycznego. Problematyka nowych ruchów społecznych zajmuje ważne miejsce m.in. w teoriach socjologicznych Alaina Touraine’a, Clausa Offego, Ernesto Laclau i Chantal Mouffe oraz Immanuela Wallersteina.

Nowe ruchy społeczne w socjologii

Według Clausa Offego nowe ruchy społeczne to przede wszystkim nowa formuła polityki wypracowana przez ten nurt kontestacji, który odrzucił terroryzm jako środek walki o swoje cele. W odróżnieniu od starych ruchów społecznych, które instytucjonalizowały się w postaci partii politycznych i związków zawodowych, a więc masowych, hierarchicznych organizacji, nowe ruchy przyjmują bardzo zróżnicowane formy organizacyjne, od grup nieformalnych i stowarzyszeń po ponadnarodowe sieci. Nowe ruchy społeczne w odróżnieniu od starych nie tworzą wszechobejmujących projektów zmiany społecznej, lecz koncentrują się na walce w specyficznym dla siebie obszarze (np. pacyfizm, prawa kobiet, ekologia).

Immanuel Wallerstein analizuje nowe ruchy społeczne w kontekście niepowodzenia "rewolucji w systemie-świecie" roku 1968. Wallerstein traktuje je jako kolejny – po ruchach socjalistycznych, narodowowyzwoleńczych i antykolonialnych – typ ruchów antysystemowych. Charakterystyczne jest dla nich to, że nie tworzą jednej organizacji, lecz współpracują ze sobą w luźnej sieci, dzięki czemu unika się konieczności ustalania hierarchii postulatów.

Z kolei Anthony Giddens twierdzi, że pojawienie się nowych ruchów społecznych oznacza przejście do refleksyjnej nowoczesności, w której "polityka emancypacji" ustępuje miejsca "polityce życia". Problemy ekonomiczne zostały rozwiązane i straciły polityczne znaczenie. Ważne są natomiast kwestie związane z tożsamością jednostek i ich stylem życia, zwłaszcza seksualnością.

Krytyka

Nowe ruchy społeczne spotykają się z różnorodną krytyką. Najczęstsze zarzuty dotyczą koncentracji na niszowych problemach (ruchy "jednej sprawy") kosztem ogólniejszych politycznych projektów, maskowania realnych konfliktów ekonomicznych przez powierzchowne spory o kulturę oraz niezdolności wielu nowych ruchów do budowania sojuszy z innymi ruchami, co prowadzi do przekształcenia polityki w lobbing.

Nowe ruchy społeczne w Polsce

W Polsce nowe ruchy społeczne zaczęły powstawać w połowie lat 80. Najgłośniejsze wśród nich były: Wolność i Pokój, "Wolę Być", Pomarańczowa Alternatywa. Połowa lat 80. to również czas kształtowania się ruchu feministycznego i gejowskiego. Dla ruchu feministycznego przełomowy by przegląd filmów kobiecych w kinie "Kultura" wiosną 1986 roku, zaś środowiska gejowskie zaczęły organizować się w odpowiedzi na Akcję "Hiacynt" W okresie tym najważniejsze obszary konfrontacji z państwem dotyczyły przymusowego poboru do wojska oraz planowanych inwestycji w elektrownię jądrową w Żarnowcu.

Po roku 1989 nowe ruchy społeczne nie odgrywały wielkiej roli w polskiej polityce. Walczyły wówczas o prawo do odmowy służby w wojsku jak Stowarzyszenie OBJECTOR (broniąc m.in. uwięzionego za to Romana Gałuszki) oraz o rezygnację z budowy zapory w Czorsztynie i odcinka autostrady A4 przez Górę Św. Anny. Część ruchu feministycznego walczyła o referendum w sprawie planowanego zakazu aborcji. Klęska w tych sprawach osłabiła na wiele lat ruchy społeczne.

Nowe ruchy społeczne zaczęły odżywać w Polsce po roku 2000. Znakiem tego była pierwsza Manifa (2000), konflikt o marsze równości w Warszawie, Krakowie i Poznaniu (2004-2005), który zmobilizował wiele osób do poparcia postulatów tych ruchów oraz konflikt dotyczący budowy obwodnicy Augustowa, która miała przechodzić przez dolinę Rospudy (2007).

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu