Niesteroidowe leki przeciwzapalne [historia i autorzy]

Niesteroidowe leki przeciwzapalne, NLPZ, NSLPZ (ang. Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs, NSAIDs) – to szeroka, niejednorodna grupa leków przeciwzapalnych, przeciwbólowych i przeciwgorączkowych. Ich działanie polega na hamowaniu cyklooksygenazy prostaglandynowej (COX). ), co w 1971 r. wyjaśnił John Vane (Nobel 1982 r.). W 1992 r. D. Simmonds wykazał, że istnieją co najmniej dwie izoformy cyklooksygenazy – obecna stale w organizmie COX-1 i wyzwalana w toku procesu zapalnego COX-2. Hamowanie tej drugiej jest istotne z klinicznego punktu widzenia, a blokowanie pierwszej może prowadzić do wystąpienia objawów ubocznych za strony układu pokarmowego w leczeniu za pomocą NLPZ. Nazywane są niesteroidowymi ze względu na strukturę, odmienną od innych leków mających właściwości przeciwzapalne – kortykosteroidów.

Spis treści

Klasyfikacja

Obecnie NLPZ dzieli się na 3 grupy, zależnie od wpływu na obie cyklooksygenazy:

  • NLPZ I generacji, czyli klasyczne, wśród których wyróżnia się dwie podgrupy:
    • hamujące preferencyjnie COX-1, np. kwas acetylosalicylowy, indometacyna, ketoprofen
    • hamujące jednakowo (ekwipotencjalnie) oba izoenzymy (diklofenak, ibuprofen, naproksen, nabumeton)
  • NLPZ II generacji hamujące przede wszystkim COX-2 (w mniejszym stopniu także COX-1), np. meloksykam lub nimesulid
  • NLPZ III generacji, tj. wybiórczo hamujące COX-2, głównie koksyby, np. celekoksyb.

Najbardziej znanym lekiem z tej grupy jest aspiryna, czyli kwas acetylosalicylowy. Poszczególne leki zaliczane do grupy NLPZ-ów różnią się przede wszystkim siłą działania i toksycznością.

Zastosowanie

Stosowane objawowo w zwalczaniu gorączki, bólów o różnym pochodzeniu i małym lub średnim nasileniu. NLPZ należą do grupy prostych analgetyków stosowanych samodzielnie lub w skojarzeniu ze słabymi lub silnymi opioidami. Bywają stosowane w połączeniach z innymi środkami farmaceutycznymi w celu wzmocnienia lub zmienienia profilu ich działania. Hamowanie stanów zapalnych.

Poszczególne leki należące do tej szerokiej grupy różnią się profilem działania. Jedne mają silniej zaznaczone działanie przeciwbólowe, a słabo działają przeciwzapalnie (zjawisko również zależne od dawki), inne działają silnie zarówno przeciwzapalnie jak i przeciwbólowo.

Klasyczne NLPZ (aspiryna, indometacyna, diklofenak, ibuprofen, naproksen) stosuje się w leczeniu szeregu chorób reumatycznych, jak reumatoidalne zapalenie stawów, choroba zwyrodnieniowa stawów, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów i inne oraz w atakach dny moczanowej. Skuteczność tych leków oceniana jest na 50-70%. NLPZ do użytku zewnętrznego (np. ketoprofen, diklofenak, naproksen) mogą być stosowane w bólach mięśni i stawów, przy urazach, zwichnięciach i kontuzjach (stłuczeniach). Zaletą postaci farmaceutycznych do stosowania zewnętrznego jest wysoka koncentracja leku w miejscu aplikacji i spadek ryzyka wystąpienia objawów niepożądanych w stosunku do doustnych NLPZ. Leki z grupy NLPZ znajdują zastosowanie w leczeniu bólów nowotworowych oraz nerwobólów, bólów migrenowych i bolesnych miesiączek.

Działania niepożądane

Efekt farmakodynamiczny NLPZ wyraża się poprzez działanie na izoenzymy cyklooksygenazy (COX), które uczestniczą w syntezie prostanoidów. Hamowanie obwodowe tych enzymów zmniejsza syntezę prozapalnych prostaglandyn (PG) i tromboksanów(Tx). Hamowanie PG i Tx poza zmniejszeniem bólu, natężenia stanu zapalenia i gorączki może powodować działania niepożądane wynikające z fizjologicznej funkcji ochronnej, jaką wywierają PG na śluzówkę przewodu pokarmowego, a Tx na agregację płytek krwi w nerkach.

Leki z grupy NLPZ mają podobną gamę działań niepożądanych, choć ich natężenie jest różne w zależności od preparatu. Zahamowanie wytwarzania prostaglandyn PGE2 i PGI2, znosi ich działanie ochronne dla błony śluzowej przewodu pokarmowego, zmniejsza się wytwarzanie śluzu i uwalnianie wodorowęglanów, co ułatwia działanie czynników szkodliwych na błonę śluzową przewodu pokarmowego. Powoduje to podrażnienia i zwiększa ryzyko powstania wrzodów żołądka. Konsekwencjami przewlekłego stosowania NLPZ mogą być też krwawienia z dwunastnicy, potencjalne upośledzenie funkcji nerek, słuchu czy ukrwienia mięśnia sercowego.

Pierwszymi symptomami niepożądanych są łagodne nudności, uczucie ciężaru, dyskomfortu w nadbrzuszu. Poważniejszymi objawami są krwawienie z przewodu pokarmowego i następstwa w postaci niedokrwistości mikrocytarnej. W skrajniejszej postaci owrzodzenia i perforacje wrzodów żołądka. Na takie działania niepożądane narażeni są bardziej chorzy z chorobą wrzodową w wywiadzie, z reumatoidalnym zapaleniem stawów i w podeszłym wieku. Ryzyko wystąpienia groźnych dla życia powikłań w ciągu 6 miesięcy stosowania tradycyjnych NLPZ wynosi do 9% u osób starszych.

Inne skutki zmniejszenia poziomu prostaglandyn

  • Nasilanie prawdopodobieństwa krwotoków z uwagi na działanie antyagregacyjne (patrz: krzepliwość krwi).
  • Wywoływanie skurczu oskrzeli (tzw. astma aspirynowa). Mechanizm nie jest udowodniony, zakłada się jednak, że NLPZ hamują cyklooksygenazę, nie hamując lipooksygenazy. Prowadzi to do zwiększonego wytwarzania leukotrienów odpowiedzialnych za skurcz oskrzeli i mięśniówki gładkiej naczyń krwionośnych.
  • Możliwość zamknięcia przewodu tętniczego u płodu – przeciwwskazane jest podawanie NLPZ w okresie ciąży.
  • Wystąpienie polekowej niedokrwistości hemolitycznej – możliwe po zaaplikowaniu kwasu acetylosalicylowego czy ibuprofenu.

NLPZ mogą wywoływać reakcje uczuleniowe, objawiające się głównie zmianami skórnymi. Mogą też zmieniać reakcję organizmu na alergeny, samemu nie wywołując objawów alergii. Przypadki zmiany reakcji immunologicznej odnotowano u pszczelarzy, normalnie mało wrażliwych na jad pszczeli – po zastosowaniu przez nich leków z tej grupy i następnie użądleniu przez pszczołę obserwowano u tych osób bardzo silną, uogólnioną reakcję uczuleniową. Taka zwiększona wrażliwość utrzymywała się przez ok. tydzień od zażycia leku.

Niektóre leki z tej grupy mogą być hepatotoksyczne. Niektóre wycofane z użycia preparaty mogły powodować uszkodzenie szpiku.

Interakcje

  • Łączenie leków I generacji (hamujących głównie COX-1) łącznie z pochodnymi kumaryny zwiększa ryzyko powikłań krwotocznych pooperacyjnych.
  • NLPZ silnie wiążą się z albuminami, mogą wypierać inne leki z tych połączeń.
  • Należy zachować szczególną ostrożność podczas równoległego podawania doustnych leków przeciwzakrzepowych, pochodnych sulfonylomocznika, sulfonamidów i hydantoiny.
  • NLPZ zwiększają stężenie litu i metotrexatu, mogą osłabiać działanie hipotensyjne propranololu, alfa-adrenolityków i innych leków hipotensyjnych oraz leków moczopędnych.

Pozostałe interakcje lekowe

  • doustne leki przeciwcukrzycowe
  • leki przeciwdrgawkowe
  • leki hipotensyjne
  • glikokortykosterydy
  • aminoglikozydy
  • leki moczopędne
  • węglan litu
  • digoksyna
  • alkohol (zwiększa możliwość krwawienia z przewodu pokarmowego)

Zasady terapii lekami z grupy niesterydowych leków przeciwzapalnych

  • Stosowanie tylko jednego leku z tej grupy (wyjątek – stosowanie małych dawek (75 mg) kwasu acetylosalicylowego (aspiryna) w prewencji udaru mózgu i choroby niedokrwiennej serca).
  • Stopniowe zwiększanie dawek do osiągnięcia dawki maksymalnej, a nie łączenie z innymi lekami.
  • Przed ewentualną decyzją o zmianie preparatu – odpowiednio długie jego stosowanie.
  • Wybieranie leku o najlepszej skuteczności przy możliwie najmniejszych działaniach niepożądanych.
  • Monitorowanie działań niepożądanych oraz unikanie interakcji lekowych.

Leki należące do grupy

  • kwasy karboksylowe
    • kwas salicylowy i salicylany
      • kwas acetylosalicylowy (aspiryna)
      • salicylan sodu
      • salicylan choliny
      • amid kwasu salicylowego
      • kwas 5-aminosalicylowy (mesalazyna)
      • olsalazyna
      • diflunisal
      • benorylat
    • kwasy arylooctowe
      • pochodne kwasu fenyloctowego
        • diklofenak
        • alklofenak
        • fenklofenak
      • karbocykliczne i heterocykliczne pochodne kwasu octowego
        • indometacyna
        • sulindak
        • tolmetyna
    • kwasy arylopropionowe
      • ibuprofen
      • naproksen
      • ketoprofen
      • piprofen
      • fenbufen
      • indoprofen
      • flurbiprofen
      • roksaprozyna
    • pochodne kwasu fenamowego
      • kwas menfenamowy
      • kwas nilfuminowy
      • kwas meklofenamowy
      • kwas flufenamowy
    • pochodne kwasu pirazonowego
      • etodolak
      • ketorolak
  • związki niebędące kwasami karboksylowymi
    • pirazolony
      • propyfenazon
      • metamizol
      • fenylbutazon
      • klofenazon
      • azoprenazon
    • oksykamy – pochodne oksykamu (kwasu enolowego)
      • piroksykam
      • sudoksykam
      • izoksykam
      • tenolsykam
      • lornoksykam
      • meloksykam
    • koksyby
      • celekoksyb
      • rofekoksyb
      • etorykoksyb
      • waldekoksyb
    • inne
      • nabumeton
      • nimesulid
      • tenidap
      • diacereina

Linki zewnętrzne

Profilaktyka i leczenie bólu za pomocą NLPZ

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu