Lubiąż [historia i autorzy]

Lubiąż (niem. Leubus) – wieś (w latach 1249-1844 miasto) w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie wołowskim, w gminie Wołów, przy przeprawie przez Odrę, 54 km od Wrocławia. Miejscowość jest zamieszkana przez 2180 osób (stan na 31.12.2006).

W latach 1973-1977 miejscowość była siedzibą gminy Lubiąż. W latach 1945-1998 miejscowość położona była w województwie wrocławskim.

Nazwa

Nazwa miejscowości w zlatynizowanej formie Lubes wymieniona jest w łacińskim dokumencie z 1312 roku wydanym w Głogowie. Polską nazwę Lubiąż oraz niemiecką Leubus w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa.

Historia

W 1163 roku nastąpiło tu pierwsze na Śląsku osadzenie zakonu cystersów. Dokonał tego książę śląski Bolesław Wysoki. W 1212 położona 2 km na północ od klasztoru osada Lubiąż uzyskała prawo zbytu produktów klasztornych i ostatecznie w 1249 r. została podniesiona do rangi miasta. Jednocześnie wokół klasztoru rozwinęło się oddzielne osiedle o charakterze wiejskim. Obie miejscowości posiadały odrębność administracyjną i były aż do połączenia w wieku XX znane jako Leubus Städtel (Miasteczko Lubiąż) i Leubus Dorf (Wieś Lubiąż).

Miasteczko nigdy nie rozwinęło się w większy ośrodek i w 1844 r. utraciło prawa miejskie, posiadając jedynie 572 mieszkańców. Niekorzystnym dla Lubiąża wydarzeniem było także przejęcie w 1741 r. Śląska przez niechętne katolickim zakonom państwo pruskie. W 1810 zakon został sekularyzowany, a w jego murach umieszczono w 1830 r. zakład dla umysłowo chorych. W latach 1902-1910 został on przeniesiony do nowoczesnego kompleksu szpitalnego wybudowanego w północnej części osady, składającego się z kilkunastu gmachów rozmieszczonych w obszernym parku.

W 1945 r. miejscowość została zajęta przez wojska radzieckie, a następnie przekazana Polsce. Dotychczasowa ludność Lubiąża została wysiedlona do Niemiec.

Zabytki

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są:

  • kościół par. pw. św. Walentego, barokowy z l. 1734-35 – XVIII w.
  • zespół opactwa oo. cysterów – monumentalne założenie barokowe z l. 1649-1739, jedne z największych i najcenniejszych tego typu w Europie; sekularyzowane w 1810 r., zdewastowane po 1945 r., wraz z otoczeniem w zakolu Odry i Brzeźnicy:
    • kościół klasztorny – bazylika Wniebowzięcia NMP, zbudowana na pozostałościach kościoła romańskiego z XII w. w l. 1270-1340, 1307-1340, 1649-1715
    • pałac opatów, z l. 1681-99, 1734-38 – XVII/XVIII w.
    • klasztor, z l. 1692-1710
    • kościół pomocniczy pw. św. Jakuba, pobenedyktyński z 1150 r., ok. 1700 r.,
    • budynek bramny, z 1601 r., 1710 r.
    • szpital klasztorny, z pocz. XVIII w.
    • kancelaria klasztorna, z pocz. XVIII w.
    • budynek oficjalistów, z pocz. XVIII w.
    • budynek rzemieślników, z pocz. XVIII w.
    • wozownia, z pocz. XVIII w.
    • browar i piekarnia, z pocz. XVIII w., XIX w.
    • stodoła, z k. XIX w.
    • budynek gospodarczy, z 1915 r.
    • most, z pocz. XVI w.
    • tereny ogrodów i cmentarzy
  • kaplica pw. św. Jana Nepomucena, z 1727 r. – XVIII w.
  • zespół szpitala dla nerwowo i psychicznie chorych, ul. Mickiewicza 1, z l. 1902-15:
    • szesnaście pawilonów szpitalnych
    • budynek administracyjny
    • kuchnia
    • portiernia
    • warsztaty
    • budynek gosp.
    • trzy domy mieszkalne
    • piwnica-lodownia
    • park szpitalny z wodnym zbiornikiem wyrównawczym
    • cmentarz
    • ogrodzenie
  • wiatrak „paltrak”, z końca XVIII w.

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu