Leki hipotensyjne [historia i autorzy]

Leki hipotensyjne (leki obniżające ciśnienie tętnicze krwi) stosuje się w chorobie nadciśnieniowej, niedokrwiennej serca i w niewydolności krążenia oraz w trakcie niektórych zabiegów chirurgicznych. Leki te, w ogólnym ujęciu, mogą działać na dwa sposoby: mogą hamować skurcz mięśni naczyń krwionośnych albo zmniejszać objętość płynów ustrojowych, w tym krwi. Pięć głównych klas leków hipotensyjnych to: diuretyki tiazydowe, inhibitory ACE, antagoniści wapnia, antagoniści receptora angiotensynowego oraz b-adrenolityki.

Spis treści

Dobór leczenia farmakologicznego

Dobór leczenia farmakologicznego za pomocą leków hipotensyjnych powinien odbywać się w oparciu o następujące kryteria:

  • Jak najmniej leków w zestawie;
  • Możliwie najmniejsze dawki leków;
  • Leki o możliwie najmniejszych skutkach ubocznych;
  • Leki niekolidujące z działaniem innych zażywanych leków.

Wartość progowa nadciśnienia tętniczego i decyzja o rozpoczęciu farmakoterapii jest rozpatrywana indywidualnie na podstawie poziomu i profilu całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego. Dobór optymalnego zestawu leków może trwać nawet do kilku miesięcy. W ciągu kolejnych wizyt lekarz na podstawie wywiadu lekarskiego, pomiarów ciśnienia krwi i wyników badań koryguje zestaw leków aż do osiągnięcia najlepszego efektu przy zastosowaniu minimalnych dawek leków.

Terapia nadciśnienia tętniczego opiera się na stratyfikacji całkowitego (globalnego) ryzyka sercowo-naczyniowego. Podejście to uwzględnia fakt, że tylko u niewielkiej części osób z nadciśnieniem tętniczym podwyższone wartości ciśnienia są jedynym zaburzeniem, natomiast u większości z nich stwierdza się dodatkowe czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego, a wartość ciśnienia tętniczego koreluje z zaburzeniami metabolizmu glukozy i lipidów. Ponadto skutki współistniejącego nadciśnienia tętniczego oraz innych metabolicznych czynników ryzyka wzajemnie się potencjalizują, co prowadzi do wyższego ryzyka sercowo-naczyniowego niż wskazywałaby na to suma poszczególnych czynników.

Pięć głównych klas leków hipotensyjnych służy do rozpoczynania i kontynuacji leczenia hipotensyjnego, zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniach. Istnieje wiele wskazań przemawiających za wyborem określonego leku, albo jako elementu początkowego leczenia, albo leczenia skojarzonego. Dokonując wyboru określonego leku lub też unikania innych klas leków bierze się pod uwagę: 1. Wcześniejsze korzystne lub niekorzystne doświadczenia pacjenta z określoną klasą leków. 2. Wpływ leku na czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego w kontekście indywidualnego profilu ryzyka u danego pacjenta. 3. Obecność subklinicznych powikłań narządowych, jawnych klinicznie chorób układu sercowo-naczyniowego, choroby nerek lub cukrzycy, na które pewne leki mogą wywierać bardziej korzystny wpływ niż inne. 4. Występowanie innych chorób, które mogą ograniczać stosowanie określonych klas leków hipotensyjnych. 5. Możliwość interakcji z lekami stosowanymi w leczeniu innych chorób. 6. Koszt leków dla pacjenta lub świadczeniodawcy, 7. Możliwe objawy uboczne leków, ponieważ są one najważniejszą przyczyną nieprzestrzegania zaleceń terapeutycznych przez pacjentów.

Klasy leków, a także poszczególne leki w obrębie danej klasy, różnią się typami i częstością działań niepożądanych, które mogą wywoływać, a poszczególne osoby mogą się różnić podatnością na określone działanie niepożądane. Co więcej, leki mogą wywierać różny wpływ na czynniki ryzyka, uszkodzenia narządowe oraz poszczególne incydenty, a także wywierać swoiste działania ochronne w szczególnych grupach schorzeń. Powoduje to, że w pewnych okolicznościach wybór danego leku — samego lub w połączeniu z innymi lekami — staje się obowiązkowy lub zalecany. Rozwój najnowszych leków, np. z klasy antagonistów wapnia (lerkanidypina) czy inhibitorów ACE (np. zofenopryl), szedł w kierunku eliminacji działań niepożądanych, a przez to zwiększenie wytrwałości pacjentów w kontynuacji terapii leczniczej, a także rozszerzenia działania na wybrane obszary terapeutyczne powiązane z nadciśnieniem tętniczym. W przypadku lerkanidypiny zredukowano takie objawy niepożądane, jak bóle głowy i obrzęki kostek. Z tego względu antagoniści wapnia wraz z diuretykami tiazydowymi stanowią leki pierwszego rzutu – zwłaszcza w przypadku starszych pacjentów 60+ . Z kolei w przypadku zofenoprylu badania wykazały rzadsze zaburzenia snu, bóle głowy czy nagłe uderzenia gorąca, a lek wykazuje dodatkowo m.in. działanie kardioprotekcyjne przeciwmiażdżycowe, zapobiega powiększaniu się lewej komory serca i ochronne dla nerek (zmniejsza białkomocz i postęp niewydolności tego narządu). Stąd posiada on wysoki stopień rekomendacji Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) – zwłaszcza u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym oraz wczesną fazą ostrego zawału serca z objawami niewydolności serca lub bez nich . Stany chorobowe współwystępujące z nadciśnieniem tętniczym szczególnie przemawiające za stosowaniem inhibitorów ACE (zalecenia ESH/ESC z 2007 roku) to m.in. niewydolność serca, dysfunkcja lewej komory, po zawale serca, migotanie przedsionków, nefropatia, białkomocz/mikroalbuminuria.

Istotne znaczenie w przypadku doboru leków ma też to, aby efekt hipotensyjny utrzymywał się przez całą dobę. Można to sprawdzić za pomocą pomiarów ciśnienia w warunkach klinicznych lub pomiarów domowych tuż przed przyjęciem następnej dawki leków, a także za pomocą ambulatoryjnego monitorowania ciśnienia (ABPM). Preferowane powinny być leki, które wywierają całodobowe działanie hipotensyjne (np. lerkanidypina, zofenopryl), ponieważ prosty schemat leczenia sprzyja przestrzeganiu zaleceń terapeutycznych przez pacjentów.

Lista kontrolna pytań do lekarza

  • Jak często i w jakich porach dnia zażywać dany lek hipotensyjny,
  • W jakich dawkach go zażywać;
  • Jakich pokarmów, napojów i innych leków unikać w czasie zażywania leku;
  • Jak długo zażywać lek;
  • Jak dany lek przechowywać (niektóre wymagają przechowywania w lodówce);
  • Jakie mogą być skutki uboczne i jak na nie reagować;
  • Co zrobić, gdy pominie się zażycie leku;
  • Co zrobić w przypadku wystąpienia innej choroby lub hospitalizacji.

Leki rozkurczające mięśnie naczyń krwionośnych

Ich działanie prowadzi do zwiększenia się światła naczyń tętniczych, co przy zachowaniu tej samej objętości płynów, powoduje obniżenie ciśnienia.

Selektywne α1-adrenolityki

Blokują receptory adrenergiczne w mięśniach naczyń krwionośnych hamując ich skurcz. Niwelują wpływ amin katecholowych (adrenaliny, noradrenaliny) na mięśniówkę naczyń.

  • pochodne chinazoliny: najstarsza prazosyna (praktycznie nie stosowana), doksazosyna, terazosyna
  • pochodne indolu: indoramin
  • pochodne uracylu: urapidyl

Nieselektywne α1- i α2-adrenolityki

Mechanizm działania jest taki sam jak α1 – adrenolityków, z tym, że leki tej grupy blokują również drugi rodzaj receptorów α-adrenergicznych (receptory α2-adrenergiczne)

  • pochodne 2-chloroetyloaminy: dibentylina. Lek ten jest zbliżony budową do alkilujących cytostatyków. Jego działanie polega na chemicznym alkilowaniu centrum aktywnego receptora i uniemożliwianie mu w ten sposób interakcji ze swoim agonistą czyli noradrenaliną i adrenaliną.
  • pochodne imidazoliny: fentolamina

Antysympatykotoniki

Np.

  • rezerpina uszkadza utrudniając magazynowanie noradrenaliny i zmniejszając w ten sposób jej uwalnianie i wpływanie na mięśnie naczyń krwionośnych.
  • metyldopa - działa jako fałszywy neuroprzekaźnik
  • guanetydyna - działa jako sympatykolityk
  • klonidyna

Poza metylodopą (zalecaną w leczeniu nadciśnienia podczas ciąży) i klonidyną - inne leki z tej grupy mają niewielkie znaczenie.

Leki beta-adrenolityczne

  • Beta blokery:
    • atenolol
    • metoprolol
    • nadolol
    • oksprenolol
    • pindolol
    • propranolol
    • tymolol
  • Leki wazodilatacyjne – grupa beta-adrenolityków III generacji
    • Nebiwolol – lek rekomendowany w nadciśnieniu niepowikłanym, w nadciśnieniu po zawale i z chorobą wieńcową, a także gdy przy konieczności stosowania beta-blokerów występują zaburzenia potencji.
  • O właściwościach alfa- i beta-blokerów:
    • bucindolol
    • karwedilol
    • labetalol

Antagoniści kanału wapniowego

Hamują napływ jonów wapnia do komórek mięśni, co utrudnia im kurczenie się.

  • pochodne 1,4-dihydropirydyny:
    • lerkanidypina
    • amlodypina
    • felodypina
    • isradypina
    • nifedypina
    • nimodypina
    • nitrendypina
  • niedihyropirydyny:
    • pochodne benzotiazepiny
      • diltiazem
      • klentiazem
    • bezpośrednio działające na mięsień sercowy – pochodne papaweryny
      • werapamil
      • gallopamil
      • emopamil

Nitraty i inne donory NO

Nitraty są źródłem tlenku azotu wykazującego działanie wazodilatacyjne (rozkurczające na naczynia krwionośne). Podobne, ale dużo silniejsze działanie ma nitroprusydek sodu.

Hydrazynoftalazyny

Np. hydralazyna

Inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę I do angiotensyny II (ACE-I)

Hamują konwertazę, przez co zmniejszają stężenie angiotensyny II, który to peptyd posiada właściwości kurczące naczynia krwionośne. Jak wykazały badania inhibitory ACE lepiej zapobiegały niewydolności serca niż leki referencyjne.

Przykłady leków:

  • zofenopryl
  • kaptopril
  • enalapril
  • fosinoprl
  • lisinopril
  • perindopril
  • ramipril
  • trandopril
  • benzapril

Antagoniści receptorów angiotensynowych

Blokują wiązanie się angiotensyny z receptorami uniemożliwiając jej działanie. Skutkiem działania tych leków jest, podobnie jak inhibitorów ACE, zablokowanie aktywności angiotensyny prowadzące do działania i rozkurczającego.

  • kandesartan
  • eprosartan
  • irbesartan
  • losartan
  • olmesartan
  • telmisartan
  • valsartan

Leki zmniejszające objętość płynów ustrojowych

Zmniejszenie objętości płynów przy zachowaniu tej samej pojemności łożyska naczyniowego, obniża ciśnienie tętnicze. Działanie hipotensyjne większości tych leków opiera się również na pośrednim wpływie na napięcie mięśni naczyń krwionośnych. Ich działanie jest zatem uwarunkowane tak właściwościami diuretycznymi, jak i zdolnością rozkurczania mięśni gładkich naczyń.

Diuretyki

W leczeniu nadciśnienia stosuje się głównie analogi tiazydów, ale używa się też diuretyków z innych grup.

  • Diuretyki pętlowe:
    • bumetanid
    • kwas etakrynowy
    • furosemid
    • torasemid
  • Diuretyki tiazydowe:
    • chlortalidon
    • epitizyd
    • hydrochlorotiazyd i chlorotiazyd
    • bendroflumetiazyd
  • Diuretyki podobne do tiazydowych:
    • indapamid
    • chlortalidon
    • metolazon
  • Diuretyki oszczędzające potas:
    • amiloryd
    • triamteren
    • spironolakton

Inne leki obniżające ciśnienie

Część substancji może nawet znacznie obniżać wartości ciśnienia, ale nie znalazły one miejsca w leczeniu nadciśnienia. Są to raczej działania niepożądane.

Agoniści kanałów potasowych

Zwiększają przepuszczalność błony komórkowej dla jonów potasu i tym samym zwiększają ich wypływ z komórek mięśniowych. Powoduje to wzrost potencjału spoczynkowego przez hiperpolaryzację błony komórkowej, co z kolei obniża pobudliwość mięśni i powoduje spadek kurczliwości.

  • przykłady: minoksydyl, pinacydyl

Minoksydyl stosowany jest jako lek na porost włosów.

Agoniści receptorów dopaminergicznych

Stymulacja tych receptorów powoduje rozkurcz mięśni naczyń krwionośnych i hamowanie układu RAA co również prowadzi do spadku ciśnienia.

Agonistów receptorów dopaminergicznych używa się w leczeniu choroby Parkinsona.

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu