Korona świętego Stefana [historia i autorzy]

Korona świętego Stefana, 1857 Korona świętego Stefana (Święta Korona, hu. Szent Korona, łac. Sancta Corona, cz. Svatoštěpánská koruna, de. Heilige Krone, słow. Svätoštefanská koruna) – insygnium koronacyjne królów Węgier od XI wieku do 1916 roku. Relikwia narodowa i symbol państwowości Węgier. Przechowywana w gmachu Parlamentu w Budapeszcie.

Symbol korony jest od XVIII wieku stale obecny w herbie Węgier, znajduje się w godle przyjętym w 1990 roku przez węgierski parlament. Odwołuje się do niej Konstytucja Węgier z 2011 roku wskazując, że jest ona ucieleśnieniem konstytucyjnej ciągłości państwa i jedność narodu.

Spis treści

Historia

Pochodzenie korony

Tradycja wiąże koronę z 1000 r., w którym Stefan I Święty miał ją otrzymać w darze od papieża Sylwestra II. W rzeczywistości jednak Korona Świętego Stefana jest nieco młodsza i powstała pod koniec XI w. poprzez połączenie dwóch królewskich diademów Corona graeca i Corona latina. Starsza Corona graeca z połowy XI w. jest dziełem mistrzów bizantyjskich i była prawdopodobnie darem cesarza Michała VII Parapinakesa dla Gejzy I. Nowsza Corona latina jest dziełem złotników dynastii Arpadów i została wykonana pod koniec XI w. jako kabłąki zamykające i uzupełniające Corona graeca. Całość wieńczy przekrzywiony złoty krzyżyk, który dodano w późnym średniowieczu.

Dzieje Korony Świętego Stefana

Korona Świętego Stefana stanowiąca najważniejszy symbol państwa węgierskiego miała bardzo burzliwe losy. Była wielokrotnie kradziona i ukrywana. Pierwotnie przechowywana w Bazylice Koronacyjnej w Székesfehérvár w 1241 roku, podczas najazdu Mongołów na Węgry, została wywieziona do Chorwacji i schowana najpierw w Splicie, a później na wyspie Trau. W 1301 r. po śmierci ostatniego przedstawiciela dynastii Arpadów, Andrzeja III była przedmiotem rywalizacji między kandydatami do tronu węgierskiego. W 1301 r. przywłaszczył ją sobie Wacław II Czeski i przekazał swojemu synowi Wacławowi III. Ten ostatni gdy zrezygnował z tronu węgierskiego w 1305 r. oddał ją swojemu kuzynowi i następcy Ottonowi Wittelsbachowi, który w 1307 r. utracił ją na rzecz László, wojewody siedmiogrodzkiego uzurpującego sobie tytuł królewski.

Od 1310 roku Korona Świętego Stefana była w posiadaniu króla węgierskiego Karola Roberta i jego następców. Od 1401 r. przechowywana była w Ostrzyhomiu, a później w zamku Wyszehrad nad Dunajem. W 1440 r. znów stała się jednak przedmiotem konfliktu. Kryzys dynastyczny na Węgrzech po śmierci Albrechta II i żądania szlachty węgierskiej do ustanowienia królem Węgier, Władysława III Warneńczyka spowodowały, że królowa-regentka Elżbieta chcąc zadbać o interesy własnego syna Władysława Pogrobowca uknuła intrygę dworską i z pomocą swojej dwórki Heleny Kottannerin ukradła koronę z Wyszehradu. Następnie doprowadziła do koronacji małego Habsburga i gdy sprawa sukcesji była załatwiona wywiozła insygnium do Wiener Neustadt.

Koronę przechowywaną w Austrii, zwrócił na Węgry dopiero cesarz Fryderyk III w 1464 r.

W 1526 r. po bitwie pod Mohaczem dostała się w ręce magnata węgierskiego Piotra Perenyego, który ukradł ją ze skarbca w Wyszehradzie. Utracił on ją w 1529 r. Jako łup wojenny została dostarczona sułtanowi tureckiemu Sulejmanowi I Wspaniałemu, który jednak nią wzgardził i odesłał swojemu wasalowi i władcy Siedmiogrodu, Janowi Zapolyi, który walczył z Ferdynandem I po śmierci Ludwika II Jagiellończyka o tytuł króla Węgier.

W połowie XVI w. po śmierci Jana Zapolyi korona przypadła jego żonie regentce Siedmiogrodu, Izabeli Jagiellonce, która oddała ją Habsburgom. Od tego czasu Korona Świętego Stefana przechowywana była najpierw w Wiedniu, później w Pradze, żeby od 1608 r. znaleźć swoje miejsce w skarbcu na zamku w Preszburgu. W XVII w. ze względu na działania wojenne była kilkakrotnie ukrywana i przenoszona. W 1644 r. przewieziono ją do Győr, gdy wojska siedmiogrodzkie Jerzego I Rakoczego okupowały Słowację. Z Preszburga wywieziono ją również w 1683 r. podczas najazdu tureckiego. Na początku XVIII w. była przechowywana w Wiedniu. Było to podyktowane potrzebą ukrycia insygniów koronacyjnych przed powstańcami węgierskimi dowodzonymi przez księcia Franciszka II Rakoczego.

Mukaczewie]] upamiętniająca przechowywanie tam korony w latach 1805-180615 kwietnia 1784 na polecenie Józefa II Habsburga koronę wywieziono z Preszburga do Wiednia, co miało symbolizować centralizację monarchii. Na skutek opozycji Węgrów cesarz na łożu śmierci zmienił swoją decyzję i 18 lutego 1790 r. Korona Świętego Stefana została wywieziona z Wiednia. Od tego czasu przechowywano ją na zamku w Budzie. Przez okres wojen napoleońskich była w ukryciu przewożona pod eskortą po różnych zamkach i miastach monarchii habsburskiej.

Korona na krótko zaginęła w czasie Wiosny Ludów, kiedy to przywódca powstania na Węgrzech Lajos Kossuth, przed udaniem się na emigrację rozkazał w 1849 r. zakopać insygnia królewskie w ziemi w miejscowości Orsova. Odnaleziono ją w 1853 r. i przewieziono uroczyście do Budapesztu gdzie po reperacji posłużyła do koronacji Franciszka Józefa I w 1867 r. i Karola IV w 1916 r.

Po I wojnie światowej w okresie regencji admirała Miklósa Horthyego stała się relikwią narodową i symbolem suwerenności Węgier. Pod koniec II wojny światowej Straż Koronna przewiozła koronę do Austrii by zapobiec dostaniu się jej w ręce sowieckie. Została tam przekazana amerykańskiej administracji okupacyjnej. Korona Świętego Stefana w największej tajemnicy została przewieziona do Stanów Zjednoczonych Ameryki i zdeponowana w Fort Knox. W skarbcu amerykańskiego banku federalnego przechowywana była do lat 70. XX wieku. W styczniu 1978 zgodnie z decyzją prezydenta Jimmy'ego Cartera została przekazana ówczesnym władzom węgierskim. Przechowywano ją w Węgierskim Muzeum Narodowym. Od 2000 r. wraz berłem, jabłkiem i mieczem koronacyjnym jest wystawiona w Sali pod Kopułą Parlamentu Węgier.

Ciekawostki

  • Z Koroną Świętego Stefana związane jest pojęcie publicznoprawne Krajów Korony Świętego Stefana jako określenie wszystkich terytoriów podległych władzy królów węgierskich, w latach 1867-1918 oznaczające także węgierską część Austro-Węgier.
  • Według tradycji, która ukształtowała się za panowania Arpadów i obowiązywała do XVI w. o ważności koronacji władców Węgier decydowały trzy przesłanki (zwyczaj ten był jednak od XIV w. wielokrotnie łamany):
    • króla Węgier mógł koronować tylko arcybiskup Ostrzyhomia
    • koronacja królewska musiała odbyć się w Székesfehérvár
    • król Węgier musiał być koronowany Koroną Świętego Stefana
  • Według tradycji charakterystyczny złoty krzyżyk na koronie został przekrzywiony w XV lub XVI w. Jedna legenda głosi, że został on uszkodzony podczas kradzieży w 1440 r. Druga wskazuje na Ferdynanda I, który w ten sposób chciał odebrać koronie znaczenie jako relikwii. Trzecia historia wiąże fakt uszkodzenia krzyżyka z osobą Izabeli Jagiellonki, która przed odesłaniem korony Habsburgom w 1551 r. miała go odłamać i ofiarować Janowi Zygmuntowi Zapolyi, aby nosił go na swojej piersi.
  • Istnieje również legenda, według której Świętą Koronę początkowo miał w 1000 r. otrzymać Bolesław Chrobry. Pojawienie się korony na Węgrzech tłumaczone jest jej kradzieżą w Bawarii. Inna legenda głosi, że papież Sylwester II zamierzał przekazać koronę królewską polskiemu księciu, ale anioły go przekonały do odstąpienia od tego zamiaru.

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu