Kościół św. Mikołaja w Głogowie [historia i autorzy]

Kościół św. Mikołaja – historyczny kościół parafialny pod wezwaniem św. Mikołaja, który był najważniejszą świątynią lewobrzeżnego Głogowa.

Z przeprowadzonych we wnętrzu badań archeologicznych wynika, że kościół wybudowano jeszcze w latach 30. i 40. XIII wieku. Powstał jako późnoromańska, trójnawowa bazylika na planie podłużnym. W pierwszej kolejności zbudowano prezbiterium wraz z przegrodą z łuku tęczowego. W następnej kolejności wzniesiono korpus nawowy, począwszy od ścian naw bocznych oraz absyd. Nawę boczną północną zamknięto od wschodu półkolistą absydą (szerokość nawy północnej - 4 m). Nawa boczną południową zamknięto absydą wewnątrz półkolistą, na zewnątrz wieloboczną (szerokość - 4,5 m). Długość naw wynosiła 24 m, natomiast szerokość nawy głównej i prezbiterium 8,3 m. Po wielkim pożarze miasta w 1291 roku świątynię odbudowano, jednak już w stylu gotyckim. Nowe prezbiterium wzniesiono wydłużone oraz zamknięto wielobocznie. Wybudowano również trzy pary filarów wielobocznych. Wnętrze przykryte zostało sklepieniem żebrowym opartym na wspornikach, utrzymywanych przez łęki przyporowe i przypory. Absydy naw boczny zastąpione zostały kaplicami prostokątnymi. Od zachodu wybudowano wieżę z bocznymi aneksami, stanowiącymi przedłużenie naw bocznych. U jej podstawy znajduje się gotycki portal, a w nim popiersie patrona kościoła – św. Mikołaja. Po kolejnym pożarze, w roku 1642, wnętrze otrzymało wystrój barokowy. W 1758 roku dobudowano górną kondygnację wieży.

Kościół został zniszczony w 1945 i odtąd pozostaje ruiną, poddawaną okresowo pracom zabezpieczającym. Obecnie ruiny kościoła zachowały gotycką bryłę wraz z przebudowami z okresu średniowiecza oraz wieków późniejszych. Zachowały się także gotyckie mury obwodowe, część gotyckich i barokowych sklepień, północna arkada międzynawowa oraz częściowo zniszczona wieża. Po zabezpieczeniu wieża stanowić ma pomnik – symbol zniszczeń Głogowa podczas II wojny światowej, zaś nawa zaadaptowana zostanie na amfiteatr.

Spis treści

Historia

Najważniejsza świątynia mieszkańców lewobrzeżnego Głogowa. Pierwotnie kościół Św. Mikołaja był bazyliką romańską, której budowę rozpoczęto w 1230 roku. Nieszczęśliwym zbiegiem okoliczności uległa zniszczeniu w wyniku wielkiego pożaru, który nawiedził miasto w 1291 roku. Na fundamentach świątyni romańskiej powstał kościół gotycki.

W 1332 przy kościele powołana do życia została szkoła (autonomiczna w stosunku do szkoły kolegiackiej), siłą sprawczą zostali zamożni mieszczanie.

Konflikty religijne rozgrywające się na terenach Europy i Śląska w XVI w.. nie ominęły Głogowa. W wyniku starć fara zostaje przejęta w 1581 roku przez protestantów. Po ok. 100 latach prymatu zwolenników Marcina Lutra, kościół ostatecznie wraca do rąk kościoła katolickiego jednak nie bez uszczerbku. W wyniku wojny trzydziestoletniej uległ sporym uszkodzeniom, co przyczyniło się do trwającej 21 lat odbudowy. Kolejny raz wojna dotknęła murów kościoła w 1758 (wojny śląskie)i kolejny raz uległ on zniszczeniu. Ten stan rzeczy wykorzystali żołnierze tworząc w ruinach fary magazyn mąki i soli. Po kolejnej odbudowie, aż do II wojny światowej kościół naruszany był jedynie zębem czasu. Wojna, tragiczny okres dla całej Europy i świata, była równie dramatyczna dla tej gotyckiej bazyliki, niosąc ze sobą największe zniszczenia. Po wojnie kościół nie został odbudowany.

Kalendarium

  • 1230–1250 – budowa świątyni romańskiej
  • 1291 – pożar kościoła

rozbieżności źródłowe budowy kościoła gotyckiego obejmują okres ok. 100 lat

  • 1332 – biskup Nankier zakłada przy kościele szkołę parafialną
  • 7 maja 1420 r. – pożar niszczy wnętrze kościoła z ołtarzem głównym, amboną i ławkami.
  • 1429 – przy kościele powstaje kaplica loretańska
  • 6 sierpnia 1438 r. (1431?) – pożar kościoła oraz całego miasta podczas uroczystości odpustowych
  • 1473 – w wieżę uderza piorun niszcząc jej wnętrze
  • 1489 – w pożarze miasta zniszczony zostaje również kościół parafialny
  • 1567 – odbudowa zniszczonej piorunem drewnianej części wieży
  • 1581–1602 – kościół zostaje przejęty przez protestantów. Katolicy zatrzymali jedynie zakrystię i kaplicę Św. Krzyża.
  • 1615 – w pożarze miasta częściowo płonie również kościół parafialny
  • 1628 – rekatolicyzacja kościoła św. Mikołaja
  • 1633–1634 – miasto zostaje zajęte przez wojska szwedzkie, kościół zostaje przekazany gminie protestanckiej
  • 4 maja 1642 – kościół spalony i splądrowany przez wojska szwedzkie
  • 1650 – odbudowa kościoła po odejściu wojsk szwedzkich. Prace prowadzono pod zwierzchnictwem proboszcza Baltazara Machni
  • 1666 – oddanie kościoła do użytku po remoncie
  • 1670 – założono kamień węgielny pod budowę kaplicy loretańskiej w miejscu starej zakrystii, której głównym fundatorem był burmistrz Joachim Franciszek Gross
  • 1673 – po przebudowie starej zakrystii na kaplicę loretańską zbudowano nową zakrystię i ambonę nad nią
  • 1692 – zakończenie prac przy restauracji wieży
  • 1707 – kruchta południowa została przebudowana na kaplicę grzebalna rodziny Freundtów
  • 1712–1714 – budowa nowego ołtarza i odnowienie wnętrza kościoła
  • 13 maja 1758 – pożar miasta. Ogień wypalił całe wnętrze kościoła. Zawalił się szczyt do wnętrza niszcząc całkowicie sklepienie. Parafia zostaje przeniesiona do kościoła franciszkanów
  • 6 grudnia 1773 – poświęceniem kościoła przez biskupa Moritza von Struchwitza po 15-letnim okresie odbudowy po pożarze
  • 17 listopada 1812 – wojska francuskie splądrowały kościół zamieniając go na magazyny wojskowe
  • 1814, 1818 – remont zdemolowanego kościoła
  • 1841 – gruntowny remont pokrycia dachowego
  • 1871 lub 1876 – w kościele wykonano wszelkie prace kamieniarskie: odkuto portal na starych wzorach, nowe cokoły oraz maswerki w oknach. W głębokiej niszy nad portalem umieszczono popiersie Św. Mikołaja
  • 1901 – naprawa poszycia dachowego
  • 1915–1920 – w kościele założono instalację elektryczną
  • 1937–1938 – restauracja kościoła polegająca na doświetleniu wnętrza. Poszerzone okna w nawie otrzymały charakter barokowy a w chórze gotycki
  • 1945 – całkowite zniszczenie kościoła
  • 1950 – usunięcie wszystkich kamiennych płyt nagrobnych
  • obiekt nie posiadał użytkownika
  • początek lat 90. XX w. zabezpieczenie ruin przed zawaleniem oraz ogrodzenie obiektu
  • 2007 – iluminacja kościoła

Plany odbudowy

Po zakończeniu procesu badań archeologiczno-architektonicznych mających na celu jak największe rozpoznanie świątyni, prowadzone będą starania w związku z odbudową. Przewidziana odbudowa ma być częściowa, tak aby wnętrze kościoła mogło spełniać funkcję ekspozycyjną.

Literatura

  • Jerzy Jankowski, Encyklopedia Ziemi Głogowskiej, Kościół p. w. św. Mikołaja – okres romański, zeszyt nr 27, s. 13-14, Głogów 1995
  • Tadeusz Kozaczewski, Głogów średniowieczny do końca XIII w., Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa, Głogów 2006
  • GŁOGÓW – przewodnik turystyczny, XL tom Biblioteki Encyklopedii Ziemi Głogowskiej, Cutkowski, J. Dymytryszyn, R. Rokaszewicz, Głogów 1998

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu