Gruzińscy oficerowie kontraktowi [historia i autorzy]

Gruzińscy oficerowie kontraktowi - nazwa oficerów narodowości gruzińskiej służących w Wojsku Polskim w okresie II Rzeczypospolitej jako oficerowie kontraktowi.

Historia

Kontraktacja oficerów gruzińskich wiąże się z wzajemną współpracą między rządami Polski oraz Gruzji w dwudziestoleciu międzywojennym. Spowodowało to podobne geopolityczne położenie obu narodów oraz zagrożenie ich niepodległości przez Rosję sowiecką. Gruzja, podobnie jak Polska, po I wojnie światowej uzyskała niepodległość po ponadstuletnim panowaniu rosyjskim. Po rewolucji październikowej w 1917 Gruzini utworzyli 26 maja 1918 Demokratyczną Republikę Gruzji. W lutym 1920 r. młode państwo gruzińskie otrzymało z Moskwy ultimatum z żądaniami podporządkowania się Kremlowi. Józef Piłsudski popierający niepodległe państwo gruzińskie niezwłocznie wysłał na Kaukaz delegację kierowaną przez Tytusa Filipowicza. Polscy posłowie podpisali w Tbilisi umowę o współpracy militarnej, w której Piłsudski gwarantował dostawy broni oraz amunicji w razie inwazji sowieckiej (zob. sojusz polsko-gruziński). Podobny układ miał być zawarty także z Azerbejdżanem jednak Filipowicz wraz z towarzyszami dostał się do sowieckiej niewoli w Baku. W kwietniu 1920 Azerbejdżan został zajęty przez Armię Czerwoną.

Sowiecki atak na Azerbejdżan był jedną z przyczyn ofensywy kijowskiej, którą wspólnie z wojskami ukraińskimi Symona Petlury podjęła Polska w 1920 roku. Z kolei sześć dni później Armia Czerwona rozpoczęła atak na Gruzję, oficjalnie przedstawiony jako wsparcie komunistycznego powstania w Osetii Południowej. Sukcesy polsko-ukraińskie na zachodnim froncie, zajęcie przez Polaków i Ukraińców Kijowa, zmusiły jednak do podpisania z Gruzją pokoju 7 maja 1920, na mocy którego niepodległość Gruzji została uznana przez Rosję Radziecką. Gruzja musiała jednak zgodzić się na legalne działanie partii komunistycznej, zobowiązać się do wydalenia antyradziecko nastawionych dyplomatów i rozbrojenia jednostek Białej Armii.

Rosja sowiecka powróciła do podboju Gruzji w 1921 roku dopiero po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej. Tym razem kampania zakończyła się sukcesem. Po utracie niepodległości rząd gruziński ewakuował się do Stambułu. Tam w imieniu Piłsudskiego attaché wojskowy polskiej ambasady, płk Balicki zaoferował posadę żołnierzy kontraktowych gruzińskim oficerom. Z oferty tej skorzystało około 100 oficerów narodowości gruzińskiej, którzy w Wojsku Polskim starali się kontynuować walkę o wolną Gruzję.

Zgodę na przyjęcie tych oficerów wyraził Józef Piłsudski. Ogółem przyjęto do szkół oficerskich 48 podchorążych oraz 42 oficerów na doszkolenie do służby liniowej. Początkowo sądzono, że pobyt Gruzinów w Wojsku Polskim będzie krótki, jednak szybki upadek powstania gruzińskiego w sierpniu 1924, i następujące po nim represje spowodowały konieczność pozostania oficerów w Polsce.

Żołnierze ci walczyli w 1939 roku w kampanii wrześniowej dzieląc wspólnie z Polakami wojenne losy. Po ataku Armii Czerwonej na Polskę 17 września 1939 r. oddziały NKWD wyszukiwały wg imiennych list żołnierzy narodowości gruzińskiej i rozstrzeliwały ich na miejscu. Dziesięciu spośród nich zginęło także w obozie w Kozielsku. Oficerowie gruzińscy, którzy przeszli do konspiracji w AK walczyli w Powstaniu warszawskim. Wojnę przeżyło jedynie kilkunastu gruzińskich oficerów, służących w polskim ruchu oporu. Jednak pozostałych przy życiu tropiły po wojnie na terenie Polski specjalne grupy NKWD. Jedynie kilku oficerów przetrwało.

W maju 2007 roku, w Muzeum Powstania Warszawskiego, prezydenci - Polski, Lech Kaczyński oraz Gruzji, Micheil Saakaszwili odsłonili pomnik ku czci gruzińskich oficerów kontraktowych służących w Wojsku Polskim, którzy oddali życie w Katyniu, Powstaniu Warszawskim i na frontach II wojny światowej. Jest to jedyny pomnik poświęcony pamięci żołnierzy gruzińskich poza granicami Gruzji.

W 2007 roku reżyser Jerzy Lubach nakręcił film dokumentalny współfinansowany przez polski instytut filmowy pt. "W rogatywce i tygrysiej skórze" poświęcony gruzińskim oficerom kontraktowym w Wojsku Polskim.

Gruzińscy żołnierze w Wojsku Polskim

  • Artemi Aroniszydze - major WP
  • Zachari Bakradze - generał brygady WP
  • Aleksander Czcheidze - generał brygady WP
  • Roman Gwelesiani - pułkownik WP, w 1939 r. zastępca d-cy piechoty dywizyjnej 6 Dywizji Piechoty Armii "Kraków"
  • Iwan Kazbek - generał brygady WP
  • Aleksander Koniaszwili - generał brygady WP
  • Cyryl (Kirile) Kutateladze - generał brygady WP
  • Micheil Kwaliaszwili - rotmistrz 15 Pułku Ułanów Poznańskich
  • Lado Lagidze - kapitan WP
  • Wiktor Łomidze - dowódca ORP Gryf
  • Lado Macharadze - kapitan dyplomowany WP, szef sztabu 4 DP
  • Jerzy Ratiszwili - kapitan WP w 2 Batalionu Czołgów Lekkich
  • Arkadiusz Schirtladze - kapitan lotnictwa
  • Dmitrij Salikaszwili - podpułkownik WP
  • Melik Somchijanc - major WP, gruziński Ormianin
  • Walerian Tewzadze - podpułkownik WP
  • Giorgi Tumaniszwili - kapitan marynarki, odznaczony Virtuti Militari
  • Aleksander Zakariadze - generał dywizji WP

Internet

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu