Góra Karmel [historia i autorzy]

Góra Karmel (hebr. הַר הַכַּרְמֶל, Har HaKarmel; arab. جبل الكرمل, Dżabal al-Karmal; pol. Winnica Boga) - nadmorskie pasmo górskie rozciągające się nad Morzem Śródziemnym w północnej części Izraela. Wznosi się na wysokość 546 metrów n.p.m. nad Zatoką Hajfy i rozciąga się na długości 39 km w kierunku południowo wschodnim. UNESCO uznało obszar góry Karmel rezerwatem biosfery. Państwo Izrael ogłosiło ten obszar Parkiem Narodowym Góry Karmel.

Spis treści

Położenie

Wyrażenie "Góra Karmel" odnosi się do trzech miejsc geograficznych na północy Izraela:

  • pasmo górskie Karmel rozciągające się na długości 39 km z północnego zachodu na południowy wschód, od miasta Hajfa w pobliże miasta Dżanin. W części południowo wschodniej góry przechodzą w pasmo zalesionych wzgórz.
  • pasmo górskie Karmel rozciągające się na długości 19 km na południowy wschód od miasta Hajfa.
  • szczyt górski Karmel (546 metrów n.p.m.) znajdujący się na cyplu górującym nad Zatoką Hajfy. Jest to najwyższe wzniesienie masywu górskiego Karmel.

Na północnym wschodzie znajduje się Dolina Jezreel, która przechodzi w kierunku północno zachodnim w Dolinę Zabulona i dociera w rejonie miasta Hajfa do Zatoki Hajfy nad Morzem Śródziemnym. Po stronie południowo zachodniej jest równina nadmorska.

Środowisko naturalne

Szerokość masywu górskiego Karmel waha się między 6,5 a 8 km. W części północno zachodniej znajdują się najwyższe wzniesienia ze szczytem Karmel. Innymi najważniejszymi szczytami są: Har Alon (515 m n.p.m.) i Har El (518 m n.p.m.) Na południe od nich są Har Arkan (480 m n.p.m.) i Har Szokef (497 m n.p.m.) Najbliżej miasta Hajfa jest szczyt Har Tlali (480 m n.p.m.) Po stronie zachodniej są Har Oren (301 m n.p.m.) i Reches Mitla (350 m n.p.m.), a po stronie południowej Keren haKarmel (474 m n.p.m.), Har Mehalel (458 m n.p.m.) i Har Sumak (358 m n.p.m.) Stoki górskie łagodnie opadają w kierunku południowo zachodnim w stronę równiny nadmorskiej, natomiast po stronie północno wschodniej tworzą stromą grań o wysokości dochodzącej do około 400 m. Masyw górski przechodzi w kierunku południowo wschodnim we wzgórza Ramat Menasche.

Góry są podzielone licznymi bocznymi dolinami, których dnem spływają sezonowe strumienie. Różnica wysokości między dnem doliny a szczytami gór często wynosi kilkaset metrów. W kierunku zachodnim spływają strumienie Szikmona, Alija, Lotem, Amik, Sijach, Ezov, Achuza, Amiram, Ovadia, Tira, Galim (ze swoimi dopływami Neder, Kelah, Durim i Oranit), Megadim (ze swoimi dopływami Mitla i Sfunim), Oren (ze swoimi dopływami Alon, Hek, Nets, Rakit, Bustan i Duchan), Hod (z jej dopływem Chanilon), Me'arot (z jej dopływem Charuvim), Maharala i Szimri. Wszystkie te strumienie spływają na równinę nadmorską i mają swoje ujście do Morza Śródziemnego. Pośrodku tych zalesionych wzgórz znajduje się rolnicza Dolina Maharala. Z położonych bardziej na południowy wschód wzgórz spływają strumienie Dalija (z jej dopływami Timon, Alkana, Tut, Menasze, Moed i Szelef), Ada (ze swoimi dopływami Sibchi, Hotmit, Barkan i Gozlan) oraz Narbeta. Po stronie północno wschodniej jest zlewnia rzeki Kiszon - strumienie Jamus, Azam, Rimonim, Miham, Susa, Ba'ana, Keini, Midrach (z jej dopływami Slav i Megiddo), Jizhar, Miszmar HaEmek, Paga, Gahar, HaSzofet (z jej dopływami HaSznajim i Sanin), Keret, Rakefet, Alroj, Huseifa, Jagur (i jej dopływ Sevach), Ma'apillim, Neszer (i jej dopływ Kati'a) oraz Giborim.

Góry są stosunkowo słabo zaludnione. Szczególnie dotyczy to części południowej, gdzie występują jedynie osady wiejskie. W części górzystej są miasteczka Dalijat al-Karmel i Isfija. Na północnym skraju masywu górskiego jest położone miasto portowe Hajfa.

Geologia

W czasie rozwoju geologicznego masyw góry Karmel był zanurzony w morzu, w wyniku czego nastąpiło tutaj duże nagromadzenie szczątków morskich zwierząt odnajdywanych obecnie jako skamieliny. Pod względem geologicznym masyw górski jest zbudowany ze skał wapiennych i krzemienia. Taka budowa skalna z miękkich skał osadowych powoduje, że rejon masywu górskiego Karmel obfituje w liczne jaskinie i groty. W rejonie góry miało miejsce kilka erupcji wulkanicznych, czego dowodem jest obecność skał bazaltowych.

Przyroda

Bliskość morza daje górom duże ilości opadów atmosferycznych, które umożliwiają wzrost roślinności śródziemnomorskiej. W obszarze góry Karmel rośnie około 670 róznych gatunków roślin. Większość najwyższych partii gór i ich zachodnie stoki porośnięte są dużym kompleksem leśnym nazywanym Lasem Karmel (hebr. יערות הכרמל, Ja'arot HaKarmel). Jego powierzchnia wynosi około 30 km², na których rosną dęby, sosny, drzewa oliwne i wawrzyny. Rzeczą wyjątkową dla izraelskich lasów są zachowane tutejsze naturalne siedliska drzewostanów sosnowych, które różnią się od masowych sztucznych nasadzeń lasów w pozostałych częściach kraju. Góra jest naturalnym siedliskiem wielu gatunków dzikich zwierząt: danieli (daniel mezopotamski), saren, orłów i puchaczy.

Historia

W latach 20. XX wieku w jaskiniach Tabun, El Wad, Skhul i Kebara zidentyfikowano ślady osadnictwa obejmującego okres od 600 tys. lat temu. Pierwsze wykopaliska archeologiczne prowadziła tu ekipa brytyjskich archeologów pod kierownictwem Dorothy Garrod. Najstarsze artefakty znaleziono w jaskini Tabun. Odkryto tu ślady osadnictwa neandertalczyków i Homo sapiens.

Podczas I wojny światowej Góra Karmel odgrywała strategiczną rolę. We wrześniu 1918 roku doszło tutaj do bitwy pod Meggido, w której Brytyjczycy rozbili wojska tureckie. W rezultacie Palestyna przeszła pod brytyjskie panowanie i powstał tutaj Brytyjski Mandat Palestyny. W latach 20. i 30. XX wieku Żydowski Fundusz Narodowy rozpoczął zalesianie masywu górskiego Karmel. Działania te zostały zintensyfikowane po 1948 roku, w niepodległym państwie Izrael. W rezultacie powstał tutaj jeden z największych drzewostanów w kraju. Ze względu na unikalną biosferę, już w 1963 roku izraelskie władze wstrzymały wszystkie inwestycje budowlane na tym obszarze. W dniu 1 lipca 1971 roku utworzono Park Narodowy Góry Karmel. Większość obszaru parku jest dostępna dla turystów. W 1996 roku UNESCO uznała obszar parku za rezerwat biosfery.

W dniu 2 grudnia 2010 roku wybuchł wielki pożar w lesie Karmel, który objął swoim zasięgiem obszar 20 km². Był to największy pożar w historii Izraela. Podczas ewakuacji personelu więziennego zginęło 41 osób. Ewakuacją objęto około 13 tys. osób.

W 2012 roku położone na górze Karmel stanowiska archeologiczne związane z ewolucją człowieka zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Nazwa

Nazwa góry w języku hebrajskim Har HaKarmel oznacza na język polski Winnica Boga lub Ogród Boży. Odnosi się to do faktu, że rejon ten jest jednym z najbardziej urodzajnych terenów w Ziemi Izraela. W języku arabskim góra jest także nazywana Dżabal Mar Eljas (arab. جبل مار إلياس), co jest tłumaczone na język polski Góra Proroka Eliasza.

Miejsce w religii

Góra Karmel odgrywa wyjątkową rolę religijną i jest uznawana za świętą przez żydów, chrześcijan, muzułmanów, bahaitów, czcicieli Baala i starożytnych Greków („Góra Zeusa”).

Mówi się, że Pitagoras zatrzymał się tam podczas swej wyprawy do Egiptu. W Starym Testamencie góra Karmel jest opisywana jako symbol piękna. Prorok Eliasz miał zamieszkiwać w tutejszych dwóch grotach i tam odbyć konfrontację z czcicielami Baala. Proroctwa biblijne odnoszą się do góry przedstawiając przyszłe błogosławieństwa Boże. Według tradycji chrześcijańskiej, rodzina Jezusa Chrystusa miała zatrzymać się tu wracając z Egiptu. Od pierwszych wieków chrześcijaństwa, pustelnicy zamieszkiwali tutejsze liczne groty. Założony w XIII wieku maryjny Zakon Matki Bożej z Góry Karmel nawiązywał do tej właśnie tradycji, a także do maryjnej interpretacji pewnego wydarzenia z życia proroka Eliasza. I chociaż między rokiem 1291 a 1634 karmelici nie mogli przebywać w tym rejonie, to jednak w ich duchowości zawsze żywy pozostawał obraz interpretowanej mistycznie Góry Karmel. Obecnie są tutaj dwa klasztory karmelitańskie: klasztor karmelitów bosych Stella Maris i klasztor karmelitanek francuskich pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny z Góry Karmel (Notre Dame du Mont-Carmel).

Znaczenie w katolicyzmie

Według interpretacji katolickiej, dostrzeżony przez sługę Eliasza na zboczach Góry Karmel obłoczek (1 Krl 18,42-45) to Maryja (tak jak obłok przyniesie deszcz po suszy, tak Maryja przyniosła światu Zbawiciela).

Centrum bahaizmu

W 1950 roku na zboczach góry Karmel wzniesiono sanktuarium Bába - było to miejsce wskazane przez Bahá'u'lláh do budowy grobowca dla przywódcy bahaizmu. W 2001 roku ukończono bahaickie tarasy, które są z daleka widoczne na zboczach góry Karmel i stały się wizytówką Hajfy. Jest to centrum bahaizmu i miejsce pielgrzymek dla bahaitów.

Park narodowy

W celu ochrony uznanego przez UNESCO rezerwatu biosfery, utworzono Park Narodowy Góry Karmel. Zajmuje on powierzchnię 21 tys. hektarów, z których jedna trzecia to rezerwaty przyrody. Park narodowy jest w całości poświęcony ochronie śródziemnomorskiej przyrody i krajobrazów. Na terenie parku istnieją ścisłe rezerwaty przyrody, w których pracownicy Israel Nature and National Parks Protection Authority starają się odtworzyć wymarłe gatunki zwierząt i roślin.

Turystyka

Po terenie parku wytyczono ścieżki turystyczne, a w najbardziej eksponowanych miejscach wybudowano platformy widokowe oraz miejsca piknikowe. Czas zwiedzania waha się od jednej godziny do całego dnia. Niektóre obszary parku są dostępne dla osób niepełnosprawnych

Uwagi

Przypisy

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu