Eksklawa [historia i autorzy]

Eksklawa – część terytorium państwa lub innej jednostki administracyjnej, położona w oddzieleniu od głównego jego obszaru, lecz na tym samym obszarze lądowym (przeważnie kontynent). Może być otoczona terytorium innego państwa lub jednostki administracyjnej, stanowi wtedy jednocześnie enklawę.

Spis treści

Eksklawy międzynarodowe

Przykłady eksklaw międzynarodowych:

  • belgijskie miasto Baarle-Hertog stanowi grupę 20 eksklaw na terytorium holenderskiego miasta Baarle-Nassau, dodatkowo w eksklawach belgijskich znajduje się siedem eksklaw holenderskich.
  • niemieckie Büsingen stanowi enklawę w terytorium szwajcarskiego kantonu Szafuza
  • włoskie miasto Campione d'Italia wewnątrz szwajcarskiego kantonu Ticino
  • Nachiczewańska Republika Autonomiczna
  • Alaska oddzielona od pozostałej części Stanów Zjednoczonych przez Kanadę
  • pogranicze indyjsko-banglijskie – są tu 92 eksklawy Bangladeszu i 106 eksklaw Indii, część z tych eksklaw znajduje się w eksklawach
  • Kabinda położona na północ od głównego terytorium Angoli, położona między Demokratyczną Republiką Konga i Kongiem
  • rosyjski obwód kaliningradzki, między Polską a Litwą
  • rosyjska enklawa Miedwieżje-Sańkowo, otoczona terytorium Białorusi
  • hiszpańskie miasta Ceuta i Melilla na północnym wybrzeżu Maroka
  • Llívia – hiszpańska eksklawa we Francji
  • Oecussi-Ambeno, część Timoru Wschodniego położona na wybrzeżu indonezyjskim
  • Ras al-Dżibal – część terytorium Omanu nad cieśniną Ormuz otoczona od strony lądu przez terytorium Zjednoczonych Emiratów Arabskich
  • Dystrykt Temburong – jeden z czterech dystryktów Brunei, oddzielony od reszty terytorium państwa przez Malezję i wody Zatoki Brunei
  • Brytyjska Irlandia Północna stanowi enklawę w terytorium Republiki Irlandzkiej

Eksklawy w Polsce

Województwa

Obecnie w Polsce nie ma eksklaw na poziomie wojewódzkim. Jednak w jednym miejscu niemal istnieje eksklawa – mający powierzchnię ok. 6,3 ha fragment gminy Jutrosin leżącej w województwie wielkopolskim (powiat rawicki) znajduje się na terenie gminy Cieszków leżącej w województwie dolnośląskim (powiat milicki), a z właściwym terytorium gminy Jutrosin styka się na szerokości drogi polnej łączącej oba obszary.

Do końca 1998 roku istniała eksklawa wojewódzka. W latach 1975-98 wieś Zabieżki była częścią województwa warszawskiego otoczoną ze wszystkich stron obszarem województwa siedleckiego.

Powiaty

Przykłady eksklaw powiatów w Polsce:

  • miasto Sławków będące częścią powiatu będzińskiego oddzieloną od jego głównego obszaru miastem na prawach powiatu Dąbrowa Górnicza.
  • gmina Igołomia-Wawrzeńczyce będące częścią powiatu krakowskiego oddzieloną od jego głównego obszaru powiatem proszowickim i miastem na prawach powiatu Kraków.
  • powiat rybnicki składa się z trzech osobnych części rozdzielonych terytorium miasta na prawach powiatu Rybnik.
  • gmina Fabianki będące częścią powiatu włocławskiego oddzieloną od jego głównego obszaru miastem na prawach powiatu Włocławek.
  • wieś Lisek stanowiąca część gminy Fabianki w powiecie włocławskim położona około 1,5 km w linii prostej od granicy gminy i otoczona całkowicie terenami gmin Lipno i Bobrowniki należącymi do powiatu lipnowskiego (obszar eksklawy wynosi ok. 5 km²).
  • część wsi Chyża, leżącej w powiecie zamojskim (gmina Zamość), stanowi enklawę, liczącą ok. 10,5 ha, na obszarze miasta na prawach powiatu Zamość; od powiatu zamojskiego oddzielona jest pasem terytorium Zamościa o szerokości ok. 90 m.
  • niewielki fragment gminy Goczałkowice-Zdrój wchodzącej w skład powiatu pszczyńskiego stanowi enklawę na terenie gminy Chybie w powiecie cieszyńskim – jest to fragment doliny Bajorki oddzielony od pozostałej części powiatu pszczyńskiego nasypem linii kolejowej należącym do powiatu cieszyńskiego (odległość eksklawy od głównego terytorium powiatu pszczyńskiego wynosi ok. 35 m).
  • Żory, będące miastem na prawach powiatu, posiadają eksklawę znajdującą się pomiędzy miastem na prawach powiatu Rybnik, a gminą Świerklany w powiecie rybnickim; obszar ten leży w odległości ok. 50 m od głównej części miasta i ma ok. 13,5 ha powierzchni.
  • fragment gminy Zduńska Wola wchodzącej w skład powiatu zduńskowolskiego znajduje się na terenie gminy wiejskiej Sieradz wchodzącej w skład powiatu sieradzkiego; eksklawa leży w odległości ok. 100 m od zasadniczego obszaru powiatu i liczy ok. 1,2 km² powierzchni.
  • dwa fragmenty gminy Jaworze wchodzącej w skład powiatu bielskiego znajdują się na terenie gminy Brenna wchodzącej w skład powiatu cieszyńskiego; są to dwa fragmenty przysiółka Jasionki wsi Jaworze – pierwszy o powierzchni ok. 2 ha leży w odległości ok. 10 m od zasadniczego obszaru powiatu , drugi o powierzchni ok. 5 ha leży w odległości ok. 40 m od zasadniczego obszaru powiatu i ok. 80 m od pierwszej eksklawy.

Gminy

Liczne gminy składają się z kilku fragmentów (część z nich to jednocześnie eksklawy powiatowe) – najczęściej dzieje się tak, gdy miasto, będące siedzibą gminy jest osobną gminą miejską, pozostawiając rozkawałkowaną gminę wiejską, np. gmina Włodawa, gmina Koło, gmina Głogów, gmina Tarnów (składa się z trzech fragmentów), gmina Łowicz. Rzadsze są przypadki, gdy obszar gminy rozdzielony jest terenem innej gminy, np.: gmina Mierzęcice, gmina Brwinów, gmina Stopnica, gmina Lubanie.

Wykaz eksklaw gminnych (bez eksklaw będących jednocześnie na poziomie powiatowym wymienionych w sekcji "Powiaty")

Gmina Powiat Liczba eksklaw Uwagi Źródło danych
gmina Białe Błota bydgoski 1 eksklawa to bardzo mały fragment gminy o pow. ok. 235 m², leżący ok. 13 m od głównej części gminy i będący enklawą na terenie gminy Nowa Wieś Wielka
gmina Bochnia bocheński 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Bochnia będącym osobną gminą
gmina Brwinów pruszkowski 1 eksklawę stanowią wsie Żółwin i Owczarnia
gmina Chełmiec nowosądecki 1 eksklawa to niewielki fragment gminy o pow. ok. 1,7 km², leżący ok. 900 m od głównej części gminy, obejmujący wieś Kunów
gmina Chełmno chełmiński 2 gmina składa się z 3 części rozdzielonych miastem Chełmno będącym osobną gminą
gmina Dobryszyce radomszczański 1 eksklawa to fragment gminy o pow. ok. 5,3 km², leżący ok. 100 m od głównej części gminy, obejmujący miejscowości: Borowa, Huta Brudzka, Kotlewy i Janów
gmina Głogów głogowski 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Głogów będącym osobną gminą
gmina Głusk lubelski 1 eksklawa to niewielki fragment gminy o pow. ok. 1,4 km², leżący ok. 100 m od głównej części gminy, obejmujący wieś Nowiny (eksklawa oddzielona jest miastem Lublin będącym siedzibą gminy Głusk)
gmina Grudziądz grudziądzki 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Grudziądz będącym osobną gminą (miasto na prawach powiatu)
gmina Jarosław jarosławski 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Jarosław będącym osobną gminą
gmina Jasło jasielski 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Jasło będącym osobną gminą
gmina Jordanów suski 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Jordanów będącym osobną gminą
gmina Koło kolski 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Koło będącym osobną gminą
gmina Kraśnik kraśnicki 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Kraśnik będącym osobną gminą – eksklawę stanowi niewielki fragment gminy o powierzchni ok. 1,4 km², ze wsią Ośrodek-Wyżnica
gmina Leżajsk leżajski 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Leżajsk będącym osobną gminą
gmina Liw węgrowski 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Węgrów będącym osobną gminą i siedzibą gminy Liw
gmina Lubanie włocławski 1 eksklawa to niezamieszkany fragment gminy o pow. ok. 6,9 km², leżący ok. 1,3 km od głównej części gminy
gmina Łowicz łowicki 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Łowicz będącym osobną gminą
gmina Mielec mielecki 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Mielec będącym osobną gminą
Mielec (gmina miejska) mielecki 1 eksklawa to niewielki fragment gminy o pow. ok. 1,1 km², leżący ok. 3,5 km od głównej części gminy, obejmujący dzielnicę (część miasta) Łuże
gmina Mierzęcice będziński 1 eksklawa to niewielki niezabudowany fragment gminy o pow. ok. 0,8 km², leżący ok. 1,8 km od głównej części gminy
gmina Ostrowice drawski 1 obszar gminy podzielony na dwie części jeziorem Siecino należącym do gminy Złocieniec
gmina Ostrów Wielkopolski ostrowski 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Ostrów Wielkopolski będącym osobną gminą
gmina Pabianice pabianicki 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Pabianice będącym osobną gminą
gmina Pilchowice gliwicki 1 eksklawa to niewielki niezabudowany fragment gminy o pow. ok. 0,7 km², leżący ok. 600 m od głównej części gminy
gmina Przemyśl przemyski 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Przemyśl będącym osobną gminą (miasto na prawach powiatu)
gmina Radomsko radomszczański 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Radomsko będącym osobną gminą
gmina Sępólno Krajeńskie sępoleński 1 eksklawa to niewielki niezamieszkany fragment gminy o pow. ok. 0,3 ha, leżący ok. 90 m od głównej części gminy
gmina Sochaczew sochaczewski 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Sochaczew będącym osobną gminą
gmina Stargard Szczeciński stargardzki 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Stargard Szczeciński będącym osobną gminą
gmina Stopnica buski 2 spory osobny fragment gminy z miejscowościami Bosowice, Zaborze, Jakubiec, Wymysłów i Dąbrówka, leżący ok. 50 m od głównej części gminy oraz niewielki niezamieszkany fragment gminy o pow. ok. 2,7 ha, leżący ok. 360 m od głównej części gminy i będący enklawą w gminie Pacanów
gmina Tarnów tarnowski 2 gmina składa się z 3 części rozdzielonych miastem Tarnów będącym osobną gminą (miasto na prawach powiatu)
gmina Włodawa włodawski 1 gmina składa się z 2 części rozdzielonych miastem Włodawa będącym osobną gminą

Miasta

W tabeli poniżej wymienione są tylko eksklawy w miastach nie będących samodzielnymi gminami (miasta w gminach miejsko-wiejskich). W tych przypadkach są to eksklawy obszaru miasta znajdujące się na obszarze wiejskim danej gminy. Ponadto eksklawy posiadają opisane powyżej: miasto na prawach powiatu Żory oraz miasto Mielec będące gminą miejską.

Miasto Powiat Liczba eksklaw Uwagi Źródło danych
Miechów miechowski 1 eksklawa leży ok. 900 m od głównej części miasta
Nowa Dęba tarnobrzeski 1 eksklawa leży ok. 260 m od głównej części miasta
Tychowo białogardzki 9 miasto w granicach administracyjnych składa się z dziesięciu osobnych fragmentów, dodatkowo na jego obszarze jest eksklawa części wiejskiej gminy Tychowo
Więcbork sępoleński 1 eksklawa leży ok. 150 m od głównej części miasta

Ponadto w przypadku trzech miast występuje przypadek istnienia eksklawy obszaru wiejskiego na terenie miasta (enklawa w mieście). Pierwszy to, opisany wyżej, przypadek Zamościa (jest to eksklawa na poziomie powiatowym), drugim opisany wyżej przypadek Tychowa, trzecim jest zaś przypadek miasta Polkowice, znajdującego się w powiecie polkowickim (gmina miejsko-wiejska Polkowice) – eksklawa obszaru wiejskiego znajduje się na terenie miasta, ok. 30 m od właściwego obszaru terenu wiejskiego i ma ok. 0,3 ha powierzchni.

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu