Boguszów-Gorce [historia i autorzy]

Boguszów-Gorce (Boguszów: niem. Gottesberg; Gorce: niem. Rothenbach) – miasto i gmina w Sudetach, na Dolnym Śląsku, w południowej części województwa dolnośląskiego, w powiecie wałbrzyskim.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego.

Według danych z 31 marca 2011 r. miasto liczyło 16 590 mieszkańców. Od 2013 jest to największe miasto powiatu wałbrzyskiego.

Spis treści

Położenie

Leży na pograniczu Gór Wałbrzyskich i Gór Kamiennych w Sudetach Środkowych.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 27,02 km². Miasto stanowi 5,25% powierzchni powiatu.

Według danych z roku 2002 Boguszów-Gorce ma obszar 27,01 km², w tym: użytki rolne: 42% użytki leśne: 41%.

Graniczy z:

  • od południa z gminą Mieroszów
  • od wschodu z Wałbrzychem
  • od północnego wschodu ze Szczawnem-Zdrój
  • od północnego zachodu z gminą Stare Bogaczowice
  • od zachodu z gminą Czarny Bór.

Historia

Miasto w dzisiejszej postaci powstało w 1973 z połączenia czterech odrębnych miejscowości: miasta Boguszów, miasta Gorce, osiedla miejskiego Kuźnice Świdnickie oraz wsi Stary Lesieniec.

Zabytki

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są:

  • miasto
  • kościół parafialny pw. Świętej Trójcy, gotycko-barokowy, wzniesiony w 1535 r. i przebudowany w 1723 r.; jednonawowy, na planie krzyża, ze sklepieniem kolebkowym
  • dawny kościół ewangelicki, barokowy, z lat 1770-75, z późniejszą klasycystyczną wieżą (początek XIX wieku); jednonawowy, z mansardowym dachem i bogatym wystrojem barokowym; jeden z najcenniejszych zabytków miasta, wzniesiony w stylu chłodnego, protestanckiego baroku pruskiego; po 1945 pełnił funkcję sali sportowej i magazynu, a następnie nieużytkowany i niezabezpieczony popadał w ruinę, w 2011 roku za symboliczną kwotę 2 tys. zł kupiła go gmina zielonoświątkowców, ul. Kasprzaka 13
  • kościół starokatolicki, obecnie kościół polskokatolicki pw. św. Pawła Apostoła, neogotycki, wzniesiony w latach 1900-1904, ul. Adama Mickiewicza 2
  • barokowy ratusz z l. 1723-37, przebudowany w drugiej połowie XIX wieku, pl. Odrodzenia 1 – Rynek
  • dom mieszkalny, ul. Fornalskiej 9, z końca XVIII w., przebudowany w XIX w.
  • dom cechu gwarków, ob. dom mieszkalny, ul. Fornalskiej 31, z 1870 r.
  • dom mieszkalny z końca XVIII w., ul. Fornalskiej 37
  • dom Diakonistek z drugiej połowy XVIII wieku, ul. Kasprzaka 7
  • dom kantora, kościół ewangelicki, ul. Marksa 2, z 1753 r.
  • szyb „Józef” – wieża nadszybowa, z 1926 r., Kuźnice
  • zespół powierzchni szybu „Witold”, z 1914 r.:
    • nadszybie, budynek łaźni
    • maszynownia szybu i hala kompresorów, Gorce

inne zabytki wg gminnej ewidencji zabytków:

  • były klasztor Sióstr Elżbietanek z 1903 r.ul,. Władysława Jagiełły 4
  • stajnie z częścią mieszkalną z 1870/1893 r., ul. Kolejowa 33
  • siedziba Bractwa Strzeleckiego z końca XIX w., ob. bud. produkcyjny ZPO Rafio, ul. 1 Maja 55
  • hotel z salą koncertową z 1908 r., ob. bud. biurowo-prod. ZPO Rafio, ul. Kolejowa 13
  • dworzec kolejowy Boguszów Gorce z 1874 r., przebudowany 1924 r., ul. Dworcowa 6
  • dworzec kolejowy Boguszów Gorce Zachód z przełomu XIX i XX w., Gorce
  • kościół ewangelicki, ob. polskokatolicki z pocz. XX w., ul. Tadeusza Kościuszki (Gorce) – należy do parafii św. Pawła Apostoła
  • kościół paraf. pw. Niepokalanego Pocz. NMP z 1914–1917 r., Kuźnice
  • plebania z 1916 r. (ul. Żeromskiego 23, Kuźnice
  • kaplica mszalna pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa i dom mieszkalny z pocz. XX wieku, ul. Górnicza 31, Kuźnice
  • willa Treutla z przełomu XIX i XX w., obecnie Nadleśnictwo Wałbrzych, ul. Miła 2, Kuźnice
  • kościół pomocniczy pw. Św. Barbary z 1922 r., Stary Lesieniec
  • ruiny wieży Bismarcka

Podział administracyjny

  • Boguszów
    • Śródmieście
  • Gorce
  • Kuźnice Świdnickie
    • Północne
    • Zachodnie
    • Południowe
  • Stary Lesieniec
    • Nowy Lesieniec
  • Koło
  • Lubominek
  • Sobięcin Górny
    • Krakowskie Osiedle

Demografia

Dane z 29 listopada 2006:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 16815 100 8798 52,3 8017 47,7
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
844,6 325,7 296,8

Urodzeni w Boguszowie-Gorcach

  • Jan Tyrawa – biskup rzymskokatolicki, od 2004 roku ordynariusz diecezji bydgoskiej.

Mieszkańcy

  • Rajmund Niwiński – lekkoatleta i młociarz
  • Andrzej Chyra – aktor
  • Monika Michalik – zapaśniczka
  • Józef Kielich – kulturysta
  • Natalia Siwiec – modelka
  • Edyta Piecha – piosenkarka

Gospodarka

W Boguszowie-Gorcach do początku lat 90. wydobywano węgiel kamienny oraz baryt. Na terenie Boguszowa-Gorców istniały dwie kopalnie należące do Kopalni Węgla Kamiennego Victoria. Były to szyby Witold (Gorce) i Barbara (Kuźnice Świdnickie) oraz kopalnia wydobywająca baryt: Baryt (Boguszów). Tradycje miejskie związane z wydobyciem surowców były kontynuowane przez setki lat począwszy od roku 1499 do 1994, okres prawie 500 lat ciągłego wydobycia zakończył się wraz z decyzją Ministra Skarbu Państwa o zamknięciu kopalń. Główną gałęzią gospodarki w Boguszowie-Gorcach są przede wszystkim usługi, lecz większość mieszkańców Boguszowa-Gorców znajduje zatrudnienie poza obszarem gminy, m.in. w Wałbrzyskiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej.

Edukacja i kultura

Lista szkół w Boguszowie-Gorcach:

  • Szkoły podstawowe
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 z oddziałami przedszkolnymi
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 6
  • Publiczne Gimnazjum nr 1
  • Zespół Szkół Samorządowych (Gorce)
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5
    • Publiczne Gimnazjum nr 2

Sport

W Boguszowie-Gorcach działają trzy kluby sportowe:

  • Górnik Boguszów-Gorce – klub piłkarski, w sezonie 2011/2012 drużyna bierze udział w rozgrywkach klasy okręgowej, przy klubie działa też sekcja bularska.
  • SKF „Sudety Petanque Boguszów-Gorce” – klub pétanque, w 2012 roku w II lidze Polskiej Federacji Pétanque

| url=http://www.petanque.net.pl/asp/pl_start.asp?typ=13&sub=0&subsub=0&menu=3&artykul=398&akcja=artykul | tytuł=Klubowe Mistrzostwa Polski – Liskowiak Lisków najlepszy w kraju | data=2011-07-11 | opublikowany=petanque.net | data dostępu=2011-08-28 | język = pl }}

  • Szczyt Boguszów-Gorce – reaktywowany klub piłkarski z sekcją koszykarską.

W miejscowości działa Ośrodek Sportowo-Rekreacyjny „Góra Dzikowiec” z wyciągiem krzesełkowym i trasą narciarską.

Miasto co roku jest organizatorem ultramaratonu "Sudecka Setka".

W roku 2012 w mieście zorganizowane zostały mistrzostwa Polski juniorów w petanque. Podczas tego turnieju padł oficjalny rekord Polski w strzale precyzyjnym. Zdobył go zawodnik KSP Jedlina-Zdrój Sergiusz Gądek.

Struktury wyznaniowe

  • Kościół Rzymskokatolicki:
    • Kościół pw. Św. Trójcy, Pl. Jana Pawła II 1;
    • Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny
    • Kościół pw. Zesłania Ducha Świętego
  • Kościół Polskokatolicki:
    • Parafia św. Pawła Apostoła w Boguszowie-Gorcach (na terenie parafii znajdują się 2 kościoły: parafialny św. Pawła Apostoła i filialny w dzielnicy Gorce)
  • Protestantyzm
    • Kościół Zielonoświątkowy – zbór Boża Góra
  • Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy:
    • Sala Królestwa

Transport

Boguszów-Gorce jest położony wzdłuż drogi wojewódzkiej nr 367, na trasie z Wałbrzycha do Jeleniej Góry. Przez miasto przebiega linia kolejowa z Wrocławia do Jeleniej Góry, która zapewnia połączenia m.in. z Wrocławiem, Wałbrzychem, Jelenią Górą i Marciszowem. Istnieją tu trzy stacje kolejowe – Boguszów-Gorce Wschód (w Kuźnicach Świdnickich), Boguszów-Gorce (w Boguszowie) i Boguszów-Gorce Zachód (w Gorcach). Do 2004 r. istniało połączenie kolejowe z Lubawką. Połączenie kolejowe z Mieroszowem i dalej z Meziměstí również zostało zawieszone. Do Boguszowa-Gorców można dostać się także obsługiwaną przez prywatnych przewoźników linią 32, która jeździ na trasie Wałbrzych – Boguszów-Gorce, a także liniami Wałbrzych – Kuźnice – Stary Lesieniec oraz Boguszów – Kuźnice – Stary Lesieniec. Od 2013 kursuje również autobus komunikacji miejskiej linia nr 2.

Miasta partnerskie

  • Dobre Miasto
  • Piennes
  • Radzionków
  • Smiřice

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu