2 Pułk Strzelców Podhalańskich [historia i autorzy]

2 Pułk Strzelców Podhalańskich (2 pspodh.) – oddział piechoty Wojska Polskiego.

Pułk stacjonował w garnizonie Sanok i wchodził w skład 22 Dywizji Piechoty Górskiej.

Spis treści

Formowanie i walki o granice

Formowanie rozpoczęto 31 października 1918 roku na bazie batalionu zapasowego austriackiego 32 Pułku Obrony Krajowej w Bochni, którego dokonał major Jerzy Dobrodzicki późniejszy generał. Następnie oddział ten został przemianowany na 2 Pułk Strzelców Podhalańskich. 9 grudnia 1918 roku został utworzony I batalion (kwaterujący w Sanoku). II batalion powstał w połowie grudnia w Bochni, a III – wiosną 1919 w Nowym Targu.

13 grudnia 1918 roku I batalion pod dowództwem por. Karola Matzenauera udał się na front ukraiński i przeszedł "chrzest bojowy" opodal wsi Krościenko nad Strwiążem, II batalion po pobycie na Spiszu w połowie stycznia 1919 roku udał się również na front ukraiński. III batalion został skierowany na granicę czeską. Wiosną 1920 roku pułk połączył wszystkie bataliony i wszedł w skład 1 Brygady Górskiej. W 1920 roku pułk wziął udział w "wyprawie kijowskiej". W czasie odwrotu bronił Brześcia na Bugiem. 2 Pułk Strzelców Podhalańskich, w składzie I Brygady Górskiej w dniu 8 maja 1920 roku wkroczył do Kijowa obsadzając jego północne przedmieścia. W czerwcu 1920 roku, już w czasie odwrotu wojsk polskich, pułk bronił do 12 czerwca przeprawy przez Dniepr staczając potyczki z atakującymi bolszewikami. Następnie pułk tworzył tylną straż 3. armii i wsławił się w obronie Brześcia nad Bugiem. Żołnierze sanockiego pułku brali też udział w polskiej kontrofensywie rozpoczętej 16 sierpnia, zdobywając Kock, Łuków, Siedlce, Gródek i Grodno.

Szlak bojowy zakończył pod Kuźnicą 23 września 1920.

Pułk w okresie pokoju

6 grudnia 1920 pułk przybył do Sanoka, 12 grudnia odbyło się jego oficjalne przyjęcie. W tym mieście pułk stacjonował do września 1939. I Batalion garnizonował w budynku przy ulicy Sobieskiego, II batalion w były dawniej byłych koszarach przy ulicy Mickiewicza, a III batalion i pluton artylerii piechoty w koszarach w dzielnicy Olchowce. Pułk aktywnie uczestniczył w życiu miasta, jego staraniem został wybudowany m.in. Dom Żołnierza.

Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza.

W okresie między 21 czerwca a 9 lipca 1932 dwie kompanie pułkowe brały udział w przywracaniu porządku w kilku gminach leskich w okresie tzw. powstania leskiego.

W 1936 pułk był współorganizatorem Zjazdu Ziem Górskich w Sanoku.

W czerwcu 1939 roku decyzją Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego w Sanoku przy 2 Pułku Strzelców Podhalańskich utworzono Samodzielny Batalion Szturmowy nazywany batalionem śmierci. Składał się on z około 100 żołnierzy. We wrześniu 1939 roku jednostka ta przeprowadziła operację dywersyjną w okolicach Bogumina. Żołnierze batalionu, którzy nie zginęli lub nie dostali się do niewoli kontynuowali później walkę w szeregach Armii Krajowej.

Kampania 1939

W czasie mobilizacji pułk sformował 4 Batalion Karabinów Maszynowych i Broni Towarzyszącej. W 1939 pułk w składzie macierzystej dywizji miał przydział mobilizacyjny do Armii Łódź, następnie od 28 sierpnia 1939 przydzielony do Odwodu Naczelnego Wodza. 3 września wraz z całą 22 Dywizją Piechoty Górskiej zajął pozycje obronne w rejonie Olkusza na linii Klucze-Bolesław.

W nocy 4 września rozpoczął odwrót przez Wolbrom, Działoszyce, Skalbmierz nad rzekę Nidę. Pierwszą walkę stoczył pod Mękarzowicami na rzeką Nidą 7 września. 9 września, będąc w składzie 22 Dywizji Piechoty Górskiej pod dowództwem płk. dypl. Leopolda Endla-Ragisa Pułk stoczył ciężki bój we wsi Bronina, po którym Pułk wraz z Dywizją przemieściły się w okolice Stopnicy. Tu doszło do kolejnego starcia z oddziałami niemieckimi, po którym dywizja dotarła w okolice Rytwian z zamiarem wykonania natarcia pozorującego na Staszów. 10 września, dywizja została rozbita przez niemiecką 5 Dywizję Pancerną. Po przegranej bitwie 2 Pułk Strzelców Podhalańskich przebił się do lasu mokrzańskiego, zbierając po drodze część żołnierzy z przemyskiego 5 Pułku Strzelców Podhalańskich. Tu w lesie sztab jednostki zakwaterował się w leśniczówce zwanej "Grzybowska" u gajowego Józefa Jedynaka i tu niebawem pułk został okrążony przez niemieckie oddziały i zmuszony do kapitulacji. Oficerowie i podoficerowie zostali wzięci do niewoli, żołnierze rozpuszczeni do domów. Niemcy przejęli broń i wyposażenie jednostki.

Korzystając z panującego zamieszania gajowy Józef Jedynak, za zgodą szefa sztabu, ukrył sztandar pułku. W obawie przed rewizjami, na wiosnę 1941 sztandar 2PSP został przewieziony do Sichowa i zdeponowany u rodziny Pikulów. Następnie, od 1943 sztandar był ukrywany u rodziny Witków w Wilkowej. W sierpniu 1944 sztandar powrócił do gajówki Józefa Jedynaka w lasach mokrzańskich. W 1957 za odmowę wstąpienia do partii, rodzina Jedynaków została wyeksmitowana z gajówki i wraz z dobytkiem i ukrytym sztandarem wywieziona do Staszowa. Tam, w domu państwa Strojnych, Jedynakowie i sztandar znaleźli tymczasowe schronienie. W 1960 przenieśli się, ze sztandarem, do swojego pobudowanego domu przy ul. Oględowskiej 19. Dopiero w 1963 Józef Jedynak, mimo obaw, poinformował władze wojskowe w Kielcach o przechowywanym Sztandarze. W ślad za informacją do domu Jedynaków w Staszowie przybył osobiście gen. Mieczysław Moczar z asystą. Gdy Józef Jedynak znosił ze strychu ukrywany przez lata sztandar 2 psp, padła komenda baczność i oddane zostały honory wojskowe Sztandarowi. Następnie Sztandar został przewieziony do Warszawy, gdzie w Sztabie Generalnym WP w obecności przedstawicieli Wojska Polskiego i władz PZPR Warszawy Józef Jedynak, po 24 latach przechowywania, przekazał sztandar 2 psp do Muzeum Wojska Polskiego.

Odtworzenie pułku w ramach Armii Krajowej

W wyniku przeprowadzania akcji odtwarzania przedwojennych jednostek wojskowych Komenda Obwodu Sanok postawiła za cel odbudowanie 2 Pułku Strzelców Podhalańskich w sile 1500 ludzi, gotowych na rozkaz przystąpić do walki powstańczej. W tym celu końcem maja 1943 powołano na terenie obwodu 10 placówek, oznaczonych cyframi rzymskimi od I do X. Pułk został rozwiązany po zajęciu terenu jego działania przez oddziały Armii Czerwonej w sierpniu 1944, większość kadry oficerskiej w tym dowódca wstąpiła jeszcze tego samego miesiąca do Wojska Polskiego.

Strzelcy podhalańscy

Na podstawie materiału źródłowego.

Dowódcy pułku:

  • gen. Jerzy Dobrodzicki (1918-1919)
  • ppłk Stanisław Wróblewski (1919–1920)
  • mjr Edward Kańczucki (1920)
  • płk Gustaw Truskolaski (1920–1922)
  • płk Franciszek Stutzman (1922–1925)
  • ppłk Marian Suda (1925–1928)
  • ppłk Eugeniusz Zuger (1927-1930)
  • płk piech. Janusz Dłużniakiewicz (31 III 1930 – † 19 X 1932)
  • ppłk piech. Karol Świnarski (VI 1933 – † 17 XI 1935)
  • ppłk Karol Lenczowski (1935-1936)
  • płk Zygmunt Cšadek (1936–1938)
  • płk Stefan Szlaszewski (1938–1939)

Zastępcy dowódcy pułku:

  • ppłk. Józef Giza (1932-1935)
  • ppłk. Stanisław Styrczula (1936-1939)

Oficerowie pułku:

  • mjr Borys Fournier
  • mjr Marian Jankowski, dowódca I batalionu w 1939
  • ppłk Edward Łabno
  • ppłk Jan Matuszek
  • ppłk Andrzej Bogacz, kwatermistrz
  • kpt. Tadeusz Knopp
  • mjr Kazimierz Biernat (służył w latach 1930-1932)
  • kpt. Jan Dulęba
  • kpt. Stefan Halski
  • por. Tadeusz Słotołowicz
  • ppor. Zygmunt Bezucha
  • ppor. Bronisław Jahn
  • ppor. rez. Władysław Godula
  • ppor. rez. Ferdynand Piwowar
  • pchor. Ludwik Warchał
  • Gracjan Fróg – partyzant ps. "Szczerbiec"
  • Józef Kuraś – partyzant ps. "Ogień"
  • Franciszek Malik – cichociemny ps. "Piorun"
  • Jerzy Pajączkowski-Dydyński
  • Adam Trybus – cichociemny
  • Antoni Cebulski – późniejszy dowódca 8pp.Leg.
  • Józef Sławomir Hartman – adiutant Prezydenta Ignacego Mościckiego , ojciec cichociemnych
  • Franciszek Orawiec
  • Józef Kucza
  • Władysław Ziętkiewicz
  • Józef Kucharski
  • Jakub Zaleski

Sztandar, insygnia pułkowe

  • Odznaka Pułkowa – wzór i regulamin odznaki zatwierdzono Dz. Rozk. MSWojsk nr 32 poz. 312 z 16 października 1929. Odznaka o wymiarach 37x37 mm w kształcie krzyża greckiego o łamanych ramionach (swastyka) z granatową obwódką z okrągłą tarczą emaliowana na biało. Była nadawana zgodnie z zasadami ustalonymi przez Ministerstwo Spraw Wojskowych w 1928 roku.
  • Sztandar Pułkowy – w dniu 15 lipca 1923 pułk otrzymał sztandar, który osobiście wręczył gen. Lucjan Żeligowski.
  • Orle pióra przy czapkach pułków podhalańskich stosuje się od czasu bitwy pod Kuźnicą.

Tradycje

Z pozostałych po II wojnie światowej oddziałów podhalańskich do chwili obecnej tradycje jednostek górskich kontynuuje powołana w 1994 roku 21 Brygada Strzelców Podhalańskich.

Tradycje 2 pułku strzelców podhalańskich dziś kontynuuje 21 batalion logistyczny z Rzeszowa im. gen. Jerzego Dobrodzickiego

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu