12 Pułk Ułanów Podolskich [historia i autorzy]

12 Pułk Ułanów Podolskich (12 p.uł.) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP i rozpoznawczy pułk samochodów pancernych Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Spis treści

Rodowód

Rodowód 12 Pułku Ułanów Podolskich wywodzi się z epoki Księstwa Warszawskiego. 8 czerwca 1809 powstał 5 Pułk Jazdy Francusko-Galicyjskiej dowodzonej przez płk. Gabriela Rzyszczewskiego. Po włączeniu wojsk Francusko-Galicyjskich do Armii Polskiej 5 Pułk został przemianowany na 12 Pułk Ułanów używając na pamiątkę barw czerwono-biało-niebieskich. Ponowne odtworzenie Pułku nastąpiło w czasie powstania listopadowego. Oddziały partyzanckie połączone z wojskami regularnymi tworzyły w Czabiszkach 12 Pułk Ułanów. Na dowódcę 26 maja 1830 został wyznaczony mjr ks. Jan Giedroyć. W końcowej fazie walk powstańczych Pułk wziął udział w bitwie pod Powendeniami i Nowym Miastem Żmudzkim, gdzie dowódca pułku otrzymał 3 rany postrzałowe w wyniku czego zmarł. Wkrótce oddziały zostały okrążone i rozbrojone.

II Rzeczpospolita

Po raz trzeci w swojej historii Pułk odrodził się w czasach II Rzeczypospolitej w lutym 1919. Zawiązkiem Pułku był wydzielony 9 grudnia 1917 z 1 Pułku Kirasjerów Gwardii Rosyjskiej (tzw. "żółtych") oddział jazdy. Dołączyły do niego inne oddziały jazdy dowodzone przez Polaków. Powstała 1 Chorągiew Kirasjerów Polskich z dowódcą pdrtm. Antonim Czudowskim. Po całkowitym naborze jednostka została przemianowana na 2 Pułk Strzelców Konnych. Jednakże gdy nowym dowódcą został płk Henryk Kuncman, ponownie nazwa została zmieniona na 5 Pułk Ułanów, a następnie na 7 Pułk Ułanów. W miejscu kwaterowania zaczęły pogarszać się stosunki z ludnością ukraińską. Doszło do walk, w których zginął dowódca płk Kuncman.

10 czerwca 1918 nastąpiła powolna likwidacja Pułku na żądanie austriackich wojsk okupacyjnych. Podczas walk o Lwów w 1918 Naczelny Wódz zarządził sformowanie oddziału ochotniczego jazdy. Z 7 Pułku Ułanów III Korpusu Polskiego sformował się oddział nazwany Szwadronem Jazdy Województwa Warszawskiego Odsieczy Lwowa, broniący później we Lwowie rogatki Żółkiewskiego i wsi Zboiska. W Warszawie powstał nowy szwadron, z którego po walce powstał dywizjon z rtm. Zygmuntem Rudnickim na czele. 19 lutego 1919 nadano nazwę 12 Pułku Odsieczy Lwowa z nowym dowódcą płk. Józefem Tokarzewskim. 7 maja 1919 Pułk dostał sztandar ufundowany przez państwo Władysławowstwo Belina-Brzozowskich, ziemian z Podola. Matką chrzestną sztandaru była Maria z Ostrowskich Władysławowa Brzozowska. Matką Pułku nazwano ks. Izabelę Radziwiłłową, która ufundowała dla Pułku szable nazwane "Radziwiłłówkami", orzełki z liczbą "12" i nowe ułanki. 9 maja 1919 wyruszył na front Małopolski Wschodni wydzielony dywizjon złożony z dwóch szwadronów, którymi dowodził mjr Rudnicki. Dywizjon zdobył Borysław, Bolechów. Nastąpiła zamiana dowódcy dywizjonu – nowym dowódcą został rtm. Antoni Szuszkiewicz. Dywizjon wszedł w skład 3 Brygady Jazdy. Jako jednostka posuwająca się na czele zdobył Mokrą Wolę. Przy pomocy 2 Pułku Ułanów miejscowość Lachowce, a z pomocą baterii 3 DAK zdobył miasto Zasław. Za oswobodzenie miasta mieszkańcy ufundowali "Pułkowi" pamiątkowy proporzec, który przekazał dowódcy Pułku płk. Józefowi Tokarzewskiemu gen. Jan Sawicki. 25 października 1919 Pułk uzyskał oficjalny tytuł Ułanów Podolskich, a od 27 października do 10 lutego wziął udział w zajmowaniu Pomorza oraz zaślubinach z morzem. W kampanii przeciw Rosji Sowieckiej w 1920 Pułk działał pod rozkazami gen. Sawickiego w 3 Brygadzie Jazdy. Pułk zdobył wsie: Fedorówkę, Slipczyce, Białą Cerkiew. W składzie 3 Brygady Jazdy wziął udział w bitwach pod Bereźną, Rohoźną, Samhorodkiem, Ozierną. W obronie Śnieżnej podczas krwawej szarży został ciężko ranny dowódca płk Józef Tokarzewski. Dowódcą został powtórnie mjr Rudnicki. Następne bitwy Pułk stoczył pod Wernyhorodkiem, Białopolem, Czerwoną, Równem. Pułk walczył w ramach wielu brygad. Po reorganizacji Pułku z powodu wyszczuplenia stanu do 100 szabel nastąpiła zmiana dowódcy. Nowym dowódcą został ppłk Stanisław Szantyr. Wkrótce po błędzie dowódczym został usunięty z funkcji, a obowiązki objął rtm. Szuszkiewicz. 12 sierpnia powstała zreorganizowana 1 Dywizja Jazdy, w której w składzie 6 BJ pod dowództwem płk. Konstantego Plisowskiego znalazł się 12 Pułk Ułanów Podolskich wraz z doborowymi pułkami kawalerii – 1 Pułkiem Ułanów Krechowieckich i 14 Pułkiem Ułanów Jazłowieckich. W pierwszym dniu istnienia dywizja stoczyła bój pod Radziechowem, gdzie wyróżnił się Pułk. Nastąpiła kolejna zmiana dowódcy. Funkcję objął mjr Zbigniew Brochwicz-Lewiński. Jednak w czasie zdobywania wzgórza nr 265 (Żółtańce) okupionego wieloma rannymi i zabitymi prowadząc Pułk do szarży został ciężko ranny. Na miejsce rannego dowódcy wyznaczono rtm. 9. Pułku Ułanów, Tadeusza Bora-Komorowskiego. Pułk wziął udział w bitwie pod Komarowem. W walkach został ranny dowódca rtm. Komorowski. Dowodził Pułkiem 9 dni. Na jego miejsce wyznaczony został rtm. Tadeusz Dziewicki, oficer 1 Pułku Ułanów. W pościgu za konną Armią Budionnego Pułk zdobył miejscowość Łaszczów. W walce o Kmiczyn został ranny rtm. Dziewicki i ponownie obowiązki przejął Szuszkiewicz. Pułk zdobył Modryn. Dowództwo objął płk. Mikołaj Koiszewski. Pułk zdobył Wojmin. W bitwie pod Ołyką wziął udział 1, 2 i 4 szwadron.

W latach międzywojennych Pułk stacjonował w Białokrynicy pod Krzemieńcem. W 1921 r. oddział został wyłączony ze składu VI Brygady Jazdy i podporządkowany dowódcy II Brygady Jazdy wraz z 19 Pułkiem Ułanów, 21 Pułkiem Ułanów i 2 Dywizjonem Artylerii Konnej.

2 lutego 1923 r. nastąpiło wręczenie nowego sztandaru przez marszałka J. Piłsudskiego. Fundatorem był adiutant Pułku, stary Podolak rtm. Michał Grocholski. Od 1923 r. wprowadzono innowacje. Zmieniono datę święta pułkowego z 19 grudnia na 7 maja, rocznicę wręczenia pierwszego sztandaru. Odszedł dowódca płk Koiszewski. Nowym dowódcą został najstarszy oficer płk Zygmunt Rudnicki nazwany później "Papą". W 1924 r. II Brygada Jazdy została przemianowana na 2 Samodzielną Brygadę Kawalerii. 13 listopada 1926 r. dowództwo brygady objął płk dypl. Władysław Anders i sprawował je do wiosny 1937 r. W 1929 r. dowódcą Pułku został podpułkownik Rudolf Rupp z 2 Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich. W 1931 r. nowym dowódcą został ppłk dypl. Bronisław Rakowski, legionista. W 1935 r. poczet sztandarowy wziął udział w pogrzebie marszałka Piłsudskiego. W 1936 r. nastąpiła zmiana na stanowisku dowódcy Pułku. Został nim ppłk Andrzej Kuczek. 1 kwietnia 1937 r. 2 Samodzielna Brygada Kawalerii została przemianowana na Kresową Brygadę Kawalerii, a jej dowództwo objął płk Marian Przewłocki, który do czasu awansu na generała brygady występował w barwach Pułku.

II wojna światowa

Pułk w kampanii wrześniowej

W czasie mobilizacji Pułk dostał rozkaz zmiany przynależności. Został włączony w skład Wołyńskiej Brygady Kawalerii pod dowództwem płk dypl. Juliana Filipowicza.

W Wołyńskiej Brygadzie Kawalerii wziął udział we wrześniu 1939 w bitwach pod Mokrą, w lasach Łobodna, pod Cyrusową Wolą, Cyganką. Na rozkaz dowódcy pułku ppłk. Andrzeja Kuczka sztandar został wycofany z pierwszej linii frontu i przetransportowany do koszar w Białokrynicy. Po dotarciu wieści o napaści na Polskę wojsk sowieckich, rano 17 września 1939 r. postanowiono przemieścić sztandar do Rumunii, celem zabezpieczenia i przechowania. W dniu 19 września rano, pod Złoczowem, pojawiły się w zasięgu wzroku osób konwojujących konno sztandar, przemieszczające się patrole i oddziały sowieckie. Rtm. Jan Chojnacki, aby uniknąć odebrania, zbezczeszczenia i profanacji sztandaru przez bolszewików, podjął decyzję o spaleniu sztandaru, co uczynił w obecności wachm. Stanisława Brzozowskiego i plut. Pawła Romańczuka. Część pułku pod dowództwem mjr. Juniewicza wzięła udział w bitwie pod Łomiankami. W październiku resztki pułku skapitulowały. Nazwisko dowódcy ppłk. Kuczka wymieniono na liście zamordowanych w Starobielsku.

W Wołyńskiej Brygadzie Kawalerii walczył 1 szwadron Pułku pod Komarowem i Krasnobrodem. Oddzielne oddziały rozproszonego Pułku wzięły udział w obronie Warszawy.

Za kampanię wrześniową pułk został odznaczony orderem Virtuti Militari.

W Polskich Siłach Zbrojnych

Zalążkiem 12 Pułku Ułanów Podolskich w 2 Korpusie był Szwadron Przyboczny Dowódcy PSZ. W ZSRR Dowódcą został rtm. Czesław Florkowski. W styczniu 1942 Szwadron wraz z armią wyjechał do Taszkentu. 13 kwietnia 1942 z uwagi na zwiększony stan przemianowany na dywizjon z tytułem "Oddział przyboczny PSZ". W sierpniu przemianowany na Dywizjon Rozpoznawczy Dowództwa Armii. Dowódcą został rtm. Jerzy Klimkowski. Dywizjon transportowany został do Iranu i później Iraku. W październiku Pułk zmienił nazwę na 12 Pułk Kawalerii Pancernej. Nastąpiła samowolna zmiana w umundurowaniu – zmiana proporczyków pułkowych (z cichą aprobatą dowódcy armii gen. Andersa i szefa sztabu, byłego dowódcy Pułku płk. Rakowskiego). W maju 1943 r. Pułk został przydzielony do 3 Dywizji Strzelców Karpackich, a w grudniu nastąpiła ostateczna zmiana w nazwie na 12 Pułk Ułanów Podolskich. Jeszcze w sierpniu został zwolniony dowódca rtm. Jerzy Klimkowski (agent NKWD), a czasowo pełnił tę funkcję rtm. Florkowski.

Przemarsz do Palestyny. Zmiana dowódcy. Dowódcą został mjr dypl. Leon Bittner. W związku z przewidywanym wejściem do akcji bojowej utworzono 2 Korpus Polski w składzie 3 Dywizji Strzelców Karpackich, Kresowej Dywizji Piechoty i Warszawskiej Brygady Pancernej.

Marsz do Egiptu. W styczniu 1944 transport drogą morską do Włoch. Pułk wziął udział w bitwie o Monte Cassino. Ułani Podolscy pierwsi zdobyli wzgórze demonstrując to zatkniętym proporcem pułkowym. Patrol ppor. Kazimierza Gurbiela wywiesił barwy pułkowe głosząc zwycięstwo polskiej armii. Niedługo po tym zostały zawieszone na maszcie flagi narodowe Polski i Wielkiej Brytanii. W pościgu za niemiecką armią Pułk wziął udział w boju pod Piedimonte. Podczas działań nad Adriatykiem w natarciu na Linię Gotów Pułk działał w oddziale wydzielonym „B” pod dowództwem płk. Wiktora Stoczkowskiego. Z dużymi stratami zdobył miejscowość Ostra. W sierpniu nastąpiła zmiana dowódcy. Ze sztabu Naczelnego Wodza w Londynie odszedł ppłk Bittner, a na jego miejsce przyszedł ppłk Adam Bieliński. Wkrótce Pułk wszedł w skład grupy kawalerii pancernej. Wziął udział w zdobywaniu przeprawy na rzece Casano. Na kierunku Orciano di Pesaro, Mondavio Pułk wyróżnił się zdobyciem S.Andrea di Suasa rozbijając kompanię piechoty. Opanowując grzbiet Orciano. Wziął udział w oczyszczaniu miasta Pesaro.

Wrzesień był okresem, kiedy pułk odpoczywał (urlopy, zwiedzanie Rzymu itd.). Pułk odwiedził dowódca korpusu – gen. Wł. Anders. W październiku nastąpiła zmiana dowódcy. Został nim ppłk. dypl. Leon Fudakowski. Pułk wziął udział w walkach w Apeninach Emiliańskich. Zdobył miasto Dovadola. W grudniu przeszedł w miejsce postoju Bazy 2 Korpusu, aby wyłonić z siebie zalążek 7 Pułku Ułanów im. gen. Kazimierza Sosnkowskiego. Zarządzeniem z marca 1945 r. Naczelny Wódz zezwolił na noszenie granatowych sznurów naramiennych do gwizdka zamiast ogólnie używanych koloru khaki. Postanowiono wznowić nadanie odznaki pułkowej. W czerwcu Pułk wrócił do Bolonii, a z końcem czerwca do Cingoli – gdzie stacjonował aż do października 1946 r. 11 listopada 1945 r. lotnicy polscy ofiarowali Pułkowi sztandar. Na uroczystość jego nadania przybyli: gen. Wł. Anders, gen. Z. Bohusz-Szyszko, gen. B. Duch, gen. N. Sulik, gen. B. Rakowski i gen. Przewłocki.

W październiku 1945 Pułk statkiem z Neapolu popłynął do Wielkiej Brytanii, gdzie polskie jednostki zostały podporządkowane Polskiemu Korpusowi Przysposobienia i Rozmieszczenia. Z dniem 6 maja 1947 rozwiązany został 12 Pułk Ułanów Podolskich. Pułkiem dowodził aż do odejścia ostatniego żołnierza ppłk Leon Fudakowski. Na wielkim zjeździe 7 maja 1947 zostało powołane do życia Koło Żołnierzy 12 Pułku Ułanów Podolskich.

11 listopada 1966 roku nadano pułkowi Order Virtuti Militari

Ułani podolscy w AK

Dywizjon AK z składający się z żołnierzy 5 Pułku Ułanów, 12 Pułku Ułanów i 1 PSK walczył w powstaniu warszawskim 1944 pod dowództwem rtm. w st. sp. Czesława Nowickiego oficera Pułku z czasów wojny 1919-1920. Mjr Józef Juniewicz dowodził zgrupowaniem szwadronów kawalerii, w tym częścią swojego oddziału, broniąc składów amunicyjnych Palmiry (patrz: Obrona Palmir 1939).

W Pułku było wiele osób zasłużonych w AK np. płk dypl. Adam Remigiusz Grocholski, płk Mikołaj Koiszewski, Ziuta Brodnicka, Janina Chojnacka, Zofia Kańska, Maria Będkowska, Tytus Jung, Leon Będkowski.

Ułani Podolscy

Dowódcy pułku:

  • rtm. Włodzimierz Kownacki (1918)
  • płk Henryk Kuncman (1918 - poległ)
  • rtm. Hamilkar Szeliski (1918 - poległ)
  • płk Józef Tokarzewski (1919-1920 - ranny)
  • mjr Zygmunt Rudnicki (1920)
  • ppłk Stanisław Szantyr (1920)
  • rtm. Antoni Szuszkiewicz (1920)
  • mjr Zbigniew Brochwicz-Lewiński (1920- ranny)
  • rtm.Tadeusz Komorowski (1920-ranny)
  • rtm. Tadeusz Dziewicki (1920)
  • płk Mikołaj Koiszewski (1921-1924)
  • płk Zygmunt Rudnicki (1924-1929)
  • ppłk Rudolf Rupp (1929-1931)
  • ppłk dypl. Bronisław Rakowski (1931-1936)
  • ppłk Andrzej Kuczek (1936-1939, zamordowany w Charkowie)

Zastępcy dowódcy pułku:

  • ppłk Włodzimierz Kownacki (do 1928)
  • mjr / ppłk Józef Trzciński (1928-1938)
  • mjr Józef Juniewicz (1938-1939)

Oficerowie pułku:

  • mjr Oskar Berenson (kwatermistrz)
  • mjr dypl. Juliusz Szychiewicz

Dowódcy szwadronów:

  • I – por. Stanisław Raczkowski
  • II – rtm. Olgierd Suryn
  • III – rtm. Jerzy Józef Hollak
  • IV – rtm. Feliks Pruszyński
  • ckm – rtm. Antoni Kropielnicki

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” za wojnę 1918-1920
Spis utworzony na podstawie "Zarys historji wojennej 12-go pułku ułanów podolskich" s. 29

  • płk. Henryk Kuncman
  • płk Józef Tokarzewski
  • płk Mikołaj Koiszewski
  • mjr Włodzimierz Kownacki
  • rtm. Kazimierz Czerwiński
  • rtm. Antoni Szuszkiewicz
  • rtm. Tadeusz Komorowski
  • rtm. Jan Sobański
  • rtm. Julian Zbroski
  • rtm. Stefan Hahn
  • rtm. Adolf Medyna
  • por. Witold Jabłoński
  • por. Mateusz Szuszkiewicz
  • por. Zygmunt Miłkowski
  • por. Jerzy Deskur
  • por. Mateusz Iżycki
  • ppor. Stefan de Latour
  • por. Michał Grocholski
  • ppor. Remigiusz Grocholski
  • ppor. Mieczysław Tachler
  • ppor. Chryzant Borkowski
  • ppor. Marian Wasiutyński
  • wchm.(por.) Jan Jastrzębski
  • chor. Aleksander Jakubowicz
  • wchm. Stanisław Ładziński
  • wchm. Jerzy Wojciechowski
  • plut. Józef Pożak
  • plut. Zygmunt. Stefański
  • plut. Adam Ciechoński
  • plut. Józef Czerwiński
  • kpr. Władysław Goworowski
  • kpr. Jan Nowicki
  • kpr. Józef Kurowicki
  • kpr. Stanisław Czarnecki
  • kpr. Kazimierz Maciejewski
  • st. uł. Aleksandr Napieraj
  • st. uł. Stanisław Konowrocki
  • uł. Jan Kowalski
  • uł. Jan Podgórski

Symbole pułkowe

Sztandar
Sztandar, ufundowany przez lotników Polskich Sił Powietrznych, wręczył 11 listopada 1945 roku w Cingali, gen. Anders.

Na głównej stronie płata sztandaru umieszczono szachownice lotnicze, znak polowy pilota i odznakę oficera technicznego. Na odwrotnej, pośrodku motywu krzyża kawalerskiego, znalazł się wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej.

Obecnie sztandar eksponowany jest w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie.

Odznaka

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 9, poz. 135 z 28 lutego 1922 roku posiada kształt czarno emaliowanego krzyża maltańskiego nałożonego na złocone promieniste słońce nawiązujące do herbu Podola. Między ramionami krzyża umieszczono dwa proporczyki w barwach amarantowo granatowych z białym paskiem i 2 patki amarantowo granatowe. Dwuczęściowa - wykonana w srebrze, emaliowana. Wymiary: 39x39 mm.

Barwa

Proporczyk amarantowo-granatowy z białym wąskim paskiem pośrodku

Otok amarantowy

Spodnie długie ciemnogranatowe, lampasy amarantowe, wypustka amarantowa

proporczyk dowództwa w 1939

proporczyk 1 szwadronu w 1939

proporczyk 2 szwadronu w 1939

proporczyk 3 szwadronu w 1939

proporczyk 4 szwadronu w 1939

proporczyk 5 szwadronu ckm w 1939

proporczyk plutonu łączności w 1939

Tradycje pułku

12 Batalion Rozpoznawczy Ułanów Podolskich ze Szczecina, przejął tradycje Pułku i jego barwy. 7 maja 1997 dokonano wręczenia sztandaru Batalionowi, a na jego płacie umieszczono Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari zdjęty z historycznego sztandaru 12 Pułku Ułanów.

W związku z rozformowaniem 12 Batalionu Rozpoznawczego Ułanów Podolskich, 21 grudnia 2010 r. batalion pożegnał swój sztandar, który został przekazany do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. 22 lutego 2011 r. Decyzją Nr 51/MON z dnia 22 lutego, 12 Batalion Dowodzenia przyjął wyróżniającą nazwę "Ułanów Podolskich oraz przejął dziedzictwo tradycji m.in. 12 Pułku Ułanów Podolskich i 12 batalionu rozpoznawczego Ułanów Podolskich

  • W Częstochowie, w roku 1990, powstała 12 Częstochowska Drużyna Kawalerii Harcerskiej, która po nawiązaniu kontaktów z Kołem Krajowym i Kołem Londyńskim skupiających żołnierzy 12 Pułku Ułanów Podolskich uzyskała zgodę do zdobywania imienia 12 Pułku Ułanów Podolskich, które uzyskała w roku 1991.
  • W Szczecinie 25 kwietnia 1997 powstało stowarzyszenie: Klub Kawaleryjski im. 12 Pułku Ułanów Podolskich, którego pierwszym prezesem został Marek Magowski. Klub wniósł wielki wkład w organizację uroczystości przekazania 16 br barw i tradycji 12 Pułku Ułanów Podolskich. Ojcem chrzestnym sztandaru wręczonego 12 Batalionowi Ułanów Podolskich 7 maja 1997 został były żołnierz 16 br kpt. rez. Cezary Ćwil.

  • W Chicago, w roku 2000, powstał 12 Pułk Ułanów Podolskich, który jest grupą rekonstrukcyjną, członkiem WWII Living History Regiment Society w USA. Nie jest organizacją paramilitarną, lecz grupą miłośników historii wojskowości, a zwłaszcza historii Polskich Sił Zbrojnych z okresu II wojny światowej.
  • W Szczecinie, w roku 2001, 12 Szczeciński Wędrowniczy Krąg Kawaleryjski "UŁANI", noszący od 1990 do 2001 roku imię 8 Pułku Ułanów x. Józefa Poniatowskiego uzyskał imię 12 Pułku Ułanów Podolskich.
  • W Szczecinie od 2004 istnieje przy Kole Żołnierzy 12 Pułku Ułanów Podolskich Sekcja Rekonstrukcji Historycznej.
  • Od 2007 podjęły współpracę z Kołem Żołnierzy 12 Pułku Ułanów Podolskich kolejna Drużyna Harcerska: – 19 Drużyna Harcerska "Modrzewie" z Telatyna i 25 Szczecińska Jeździecka Drużyna Harcerska "CELT" im. Białych Kurierów ze Szczecina.

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu