Ściana Wschodnia w Warszawie [historia i autorzy]

Ściana Wschodnia ulicy Marszałkowskiej, Ściana Wschodnia – zespół architektoniczno-urbanistyczny w Warszawie, w Śródmieściu, w Śródmieściu Północnym, modernistyczny, wzniesiony w latach 1962–1969 według projektu Zbigniewa Karpińskiego i Jana Klewina; jedno z najwybitniejszych osiągnięć modernizmu w Polsce, w 2003 wpisany na listę dóbr kultury współczesnej.

Zespół Ściany Wschodniej zajmuje kwartały ograniczone ul. Świętokrzyską, ul. Jasną, ul. Marszałkowską i Al. Jerozolimskimi, z których dwie ostatnie stanowią główne ciągi komunikacyjne Śródmieścia Północnego, przecinające się na południowy zachód od zespołu, na rondzie Romana Dmowskiego. Kwartały przecina ul. Złota, na osi której, po zachodniej stronie ulicy Marszałkowskiej, w latach 1952–1955 wzniesiono Pałac Kultury i Nauki.

Zespół architektoniczno-urbanistyczny tworzą trzy wieżowce (arch. Zbigniew Wacławek i Jan Klewin), osiem niższych budynków usytuowanych na wschód od nich i cztery domy towarowe położone na zachód, które tworzą wschodnią pierzeję ulicy Marszałkowskiej.

Po zakończeniu budowy Ściany Wschodniej rozpoczęto projektowanie i od 1972 budowę Ściany Zachodniej; po 1989 zaniechano realizacji projektu.

Spis treści

Przed II wojną światową

Ulica Marszałkowska na obszarze dzisiejszej Ściany Wschodniej była zabudowana typowymi kamienicami czynszowymi z końca XIX wieku o bogato zdobionych fasadach. Typowe domy, np. kamienica Felicjana Jankowskiego (Marszałkowska 130), posiadały po 3 lub 4 piętra o parterach i piętrach zajętych przez wystawy sklepowe. Zabudowa tego fragmentu Marszałkowskiej stopniowo zmieniała się ustępując budynkom nowoczesnym jak żelbetowy gmach PKO (róg Świętokrzyskiej, Marszałkowska 134) czy gmach Towarzystwa Ubezpieczeń "Rosja" (budowa 1901 r, Marszałkowska 124 pomiędzy Moniuszki i Sienkiewicza). Ulica posiadała też drugą pierzeję gdzie oprócz pałacyku Pruszaka z XVIII wieku (Marszałkowska 141) znajdowały się liczne kamienice utrzymane w stylu secesyjnym, neogotyckim i neobarokowym.

Oprócz sklepów znajdowały się tu także kina – jednosalowe Apollo (610 miejsc, nr 106), Stylowy (900 miejsc, nr 112), Światowid (nr 111) i Capitol (nr 125). Znajdowały się tu także liczne hotele i restauracje.

Okres powojenny

W 1944 po upadku powstania warszawskiego zabudowa ulicy została w większości zburzona lub spalona. Uchowała się m.in. kamienica pod nr 110, szkielet gmachu PKO na rogu Świętokrzyskiej i mury gmachu ubezpieczeń "Rosja" do 2 piętra. Handel odradzał się po wojnie w parterach budynków (tzw. "parterowa Marszałkowska"). Parterowe zabudowania Marszałkowskiej ocalały aż do 1961, a pod kilof poszły także zachowane budynki, m.in. uznana przed wojną za zabytek kamienica pod nr 110.

W 1958 rozstrzygnięto ogólnopolski konkurs na zabudowę ściany wschodniej, który ex aequo wygrał Zbigniew Karpiński. W roku 1960 jako generalny projektant przygotował, wraz z zespołem, nowy projekt który w latach 1962-1969 został zrealizowany, co możliwe stało się dzięki podjęciu uchwały o zabudowie śródmieścia podjętej 13 stycznia 1961 roku.

Rewitalizacja

W grudniu 2006 zakończono pierwszy etap remontu pasażu "Wiecha" wg projektu: MAAS SC oraz Bulanda i Mucha Architekci.

W 2009 roku ocieplono i wyremontowano wieżowiec przy ulicy Zgoda autorstwa architekta Zbigniewa Karpińskiego z 1969 roku. Krytycy wskazują na zniszczenie i nieodtworzenie oryginalnej elewacji z błyszczących płyt aluminiowych. Aktualna elewacja wykonana jest z szarych płyt metalowych z podziałami przypominającymi kafelki. Według warszawskiego dziennikarza Jerzego S. Majewskiego to właśnie błyszczące aluminium świadczyło o ekskluzywności i pięknie wieżowców Zbigniewa Karpińskiego.

Opis kompleksu

Ściana Wschodnia składa się z 23 budynków o łącznej kubaturze 680 000 m³ i zawierający pionierskie w owym czasie budynki wysokościowe i pasaż dla pieszych. Znalazły się tu 4 domy towarowe: "Wars", "Sawa", "Junior" (Domy Towarowe "Centrum") i "Sezam" (Spółdzielczy Dom Handlowy) oraz trzy punktowce mieszkalne (ukończone w 1969). Na tyłach DT "Centrum" powstał Pasaż Śródmiejski (obecnie pasaż Stefana Wiecheckiego "Wiecha") – kameralny, pieszy ciąg komunikacyjny. Z tyłu zabudowę uzupełniają niższe budynki mieszkalne.

Wysokościowce

  • ul. Zgoda - całkowita wysokość: 87 metrów
  • ul. Świętokrzyska - całkowita wysokość: 85 metrów
  • ul. Chmielna - całkowita wysokość: 81 metrów

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu