Wiesiołek [historia i autorzy]

Wiesiołek (Oenothera L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny wiesiołkowatych (Onagraceae). Należy do niego ok. 120 gatunków pochodzących z Ameryki Północnej, Południowej a także szereg gatunków eurazjatyckich. W Europie występuje ok. 70 gatunków, w Polsce ok. 30, przy czym najpospolitszym gatunkiem jest wiesiołek dwuletni (Oenothera biennis). Niemal wszystkie występujące u nas dziko gatunki wiesiołka to zadomowione antropofity. Gatunkiem typowym jest Oenothera biennis L..

Spis treści

Morfologia

Liście
Całobrzegie, mogą być pierzaste lub klapowane.
Kwiaty
Barwne, u większości gatunków żółte, rzadko białe, purpurowe lub różowe, otwierające się wieczorem (zapylane głównie nocne motyle i rzadko przez pszczoły). Płatki 4.

Systematyka

Synonimy taksonomiczne

Brunyera Bubani, Onagra Mill., Pseudo-oenothera Ruprecht, Usoricum Lunell

Pozycja systematyczna według APweb (2001...)
:

Rodzaj należący do podrodziny Onagroideae, rodziny wiesiołkowatych (Onagraceae Juss.), która wraz z siostrzaną grupą krwawnicowatych (Lythraceae) wchodzi w skład rzędu mirtowców (Myrtales). Rząd należy do kladu różowych (rosids) i w jego obrębie jest kladem siostrzanym bodziszkowców.

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)
:

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Myrtanae Takht., rząd mirtowce (Myrtales Rchb.), podrząd Onagrineae Rchb., rodzina wiesiołkowate (Onagraceae Juss.), podrodzina Oenotheroideae Kostel., plemię Oenothereae Bartl. podplemię Oenotherinae Torr. & A. Gray, rodzaj wiesiołek (Oenothera) L.).

Gatunki flory Polski
:
  • wiesiołek czerwonokielichowy (Oenothera glazioviana Micheli in Mart., syn. O. erythrosepala Borbás)
  • wiesiołek czerwonołodygowy (Oenothera rubricaulis Kleb., syn. O. muricata L. s. s.)
  • wiesiołek czworograniasty (Oenothera tetragona Roth) – efemerofit
  • wiesiołek drobnokwiatowy (Oenothera parviflora L.)
  • wiesiołek dwuletni (Oenothera biennis L. s. s.)
  • wiesiołek dziwny (Oenothera paradoxa Hudziok)
  • wiesiołek fałszywy (Oenothera pseudochicaginensis Rostański)
  • wiesiołek flemingski (Oenothera flaemingina Hudziok)
  • wiesiołek Hoelschera (Oenothera hoelscheri Renner ex Rostański
  • wiesiołek Isslera (Oenothera issleri Renner ex Rostański)
  • wiesiołek krzaczasty (Oenothera fruticosa L.)
  • wiesiołek krzyżowy (Oenothera cruciata Nutt. ex G. Don, syn. O. atrovirens auct. europ.)
  • wiesiołek mylący (Oenothera fallax Renner em. Rostański)
  • wiesiołek nyski, w. Victorina (Oenothera victorini R. R. Gates & Catches. in R. R. Gates, syn. O. nissensis Rostański)
  • wiesiołek ostrolistny (Oenothera acutifolia Rostański)
  • wiesiołek ozdobny, w. missouryjski (Oenothera missouriensis Sims, syn. O. macrocarpa Nutt.) – gatunek uprawiany
  • wiesiołek pachnący (Oenothera suaveolens Desf. ex Pers, syn. O. suaveolens Desf.)
  • wiesiołek piaskowy (Oenothera oakesiana (A. Gray) J. W. Robbins ex S. Watson, syn. O. syrticola Bartlett)
  • wiesiołek punktowany (Oenothera punctulata Rostański & Gutte)
  • wiesiołek późnokwitnący (Oenothera pycnocarpa Atk. & Bartl. in Bartl., syn. O. chicaginensis De Vries ex Renner)
  • wiesiołek Rennera (Oenothera canovirens E. S. Steele, syn. O. renneri H. Scholz)
  • wiesiołek Royfrasera, w. turoszowski (Oenothera royfraseri R. R. Gates, syn. O. turoviensis Rostański)
  • wiesiołek śląski (Oenothera subterminalis R. R. Gates, syn. O. silesiaca Renner)
  • wiesiołek środkowoniemiecki (Oenothera jueterbogensis Hudziok)
  • wiesiołek Tacika (Oenothera tacikii Rostański)
  • wiesiołek trwały (Oenothera perennis L., syn. O. pumila L.) – efemerofit
  • wiesiołek Weina (Oenothera wienii Renner ex Rostański)
  • wiesiołek wierzbolistny (Oenothera salicifolia Desf. ex G. Don, synonimy: O. depressa Greene, O. hungarica Borbás)
  • wiesiołek wrocławski (Oenothera wratislaviensis Rostański)
  • wiesiołek wydmowy (Oenothera ammophila Focke)
  • wiesiołek zgiętoosiowy (Oenothera albipercurva Renner ex Hudziok)
  • wiesiołek zwężony (Oenothera perangusta R. R. Gates)

Według nowszych badań filogenetycznych wiele z wyżej wymienionych taksonów nie jest oddzielnymi gatunkami, lecz podgatunkami lub synonimami innych gatunków wiesiołka.

Uwagi taksonomiczne
:

Gatunki wiesiołka (poza dwoma najpospolitszymi O. biennis i O. rubricaulis) są trudne do rozróżnienia i tworzą często trwałe (genetycznie i morfologicznie) oraz płodne mieszańce, które mogą samodzielnie się rozprzestrzeniać i występować razem z gatunkami rodzicielskimi lub też osobno. Badania nad systematyką wiesiołków od wielu lat prowadzi polski botanik Krzysztof Rostański. Dzięki jego badaniom dobrze poznany został skład gatunkowy i rozmieszczenie wiesiołków w Polsce i Europie.

Zastosowanie

  • Rośliny lecznicze: olej wiesiołkowy (Oleum Oenotherae) sporządzany z nasion jest stosowany w lecznictwie i do wyrobu kosmetyków.
  • Rośliny ozdobne: niektóre gatunki ze względu na piękne, duże kwiaty uprawiane są jako rośliny ozdobne.
  • Rośliny pszczelarskie. Wiesiołki nadają się do uprawy na nieużytkach w celu zapewnienie pyłku pszczołom, które pożytkują na wiesiołku od lipca do późnej jesieni.

Inne

Różne gatunki wiesiołka wykazują znaczną zmienność mutacyjną, posłużyły one Hugo de Vriesowi za materiał doświadczalny w badaniach genetycznych nad zjawiskiem dziedziczności.

Pokaż ten artykuł na Wikipedia.pl

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.

Kategorie dla tego artykułu